+ نوشته شده در جمعه هفتم بهمن 1390ساعت 14:26 توسط astiag
|
X
هه مه ره نگ
ئـیـمـپـراتـۆریـی مـاد
پێشهكی
له ئاخر و ئۆخری سهدهی ههشتهمی پێش له زایین هۆزێكی ئازای ئاریایی له ڕیزه چیاكانی زاگرۆس سهری ههڵدا و خهڵكانی ئهو دهمهی دانیشتووی زاگرۆس كه بریتی بوون له گۆتییهكان، لۆلۆییهكان، كاسییهكان، هۆرییهكان و هتد نهیانتوانیبوو بهرگهیان بگرن و ئاخری له ناوی ئهواندا توابوونهوه. ئهم خهڵكه نوێیه "مادهكان" بوون (باپیرهی كوردانی ئهوڕۆكه) كه پاشتر توانییان ئیمپراتۆرییهكی مهزن پێك بێنن.
ئاخۆ مادهكان كه پاتشاكانیان بریتی بوون له:
1ـ دیاكۆ (708 تا 655ی پ. ز.) 53 ساڵ دهسهڵاتداری.
2ـ فرۆرتیش (655 تا 633ی پ. ز.) 22 ساڵ دهسهڵاتداری.
3ـ هوخشتهر (633 تا 584ی پ. ز.) 49 ساڵ دهسهڵاتداری.
4ـ ئاستیاگ (584 تا 550ی پ. ز.) 34 ساڵ دهسهڵاتداری.
كێ بوون و له كوێوه هاتن؟ چییان كرد و چۆن لهنێو چوون؟
هیندوئهورووپی
نزیكهی 6000 ـ 7000 ساڵ پێش له ئێسته، خهڵكێك له دهشتهكانی باكوور و ڕۆژئاوای دهریای ڕهشدا دهژیان و خاوهنی زمانێكی هاوبهش بوون كه پێیان دهوترێ هۆزهكانی ئاریایی یان هیندوئورووپی.
ئهم خهڵكه بهدرێژایی زهمان گهلێ هۆز و تیرهی جۆربهجۆریان لێ كهوتهوه و دواتر ڕهنگه بهشوێن لهوهڕگه و بژیوی باشترا كهوتنه كۆچكردن بهملا و ئهولای جیهانا.
ههندێ لهم هۆزانه ههڵكشان بهرهو ڕۆژئاوا و پاش سهدان ساڵ شهڕ و كێشمهكێش زۆربهی ئهورووپایان داگیر كرد.
سویدی، ئهڵمانی، یۆنانی، ئیتالی، پۆرتۆگالی و هتد پاشماوهی ئهوانن.
ههندێكی تر لهو هۆزانه بهرهو ڕۆژههڵات كهوتنه ڕێ و له توركستانی ئیمڕۆی ڕووسیادا خۆیان گرتهوه و ماوهی ههزار ساڵێك لهوێ مانهوه و له پاشان كهوتنهوه ڕێ و ههندێكیان له دهوروبهری ڕیزه چیاكانی زاگرۆس (كوردستانی ئهوڕۆكه)دا گیرسانهوه و ههندێكیشیان له باشووری ئێرانی ئێستاكهدا نیشتهجێ بوون. چینێكی تریشیان بهسهر هیمالیادا چوون بهرهو هیندوستان و له پهنجاب گیرسانهوه.
لهم خهڵكانه گهلێ هۆز و تیرهی نوێتر كهوتهوه، له بهرهی زاگرۆس ماد و لهوانهی باشووری ئێرانیش پارسهكان كهوتنهوه. ئهم ئاڵوگۆڕ و كۆچكردنه بهم خێراییه نهبووه كه لێره باس كرا بهڵكوو پتر له ههزاران ساڵی خایاندووه و گهلێ قۆناغ و سهردهمیان بڕیوه. كهوابێ هیندوئهورووپییهكان باپیرهی سویدی، ئهڵمانی، ئینگلیزی، فهرهنسایی، كورد، هیندوستانی، ئهفغانی، فارس و گهلێ نهتهوهی ترن كه ئهوڕۆكه بۆخۆیان خاوهنی وڵات و زێدی تایبهتی خۆیانن. زمانی ههموو ئهمانهش له بنهڕهتدا دهچێتهوه سهر زمانی هیندوئهورووپییهكان، بهڵام ئهوڕۆكه ههر كامهیان خاوهنی زمانێكی تایبهتمهندن.
زمانی كوردیش بۆ خۆی زمانێكی سهربهخۆیه و بناوانی دهچێتهوه بۆ سهر زمانی ئاریایی یان هیندوئورووپی.
دراوسێی مادهكان
وهك وتمان له هیندوئهورووپییهكان گهلێ هۆز و تیرهی تر كهوتنهوه، له ئاخروئۆخری سهدهی ههشتهمی پێش له زاییندا مادهكان له ناوچهی چیای زاگرۆس و پارسهكانیش له باشووری ئێرانی ئێستاكهدا سهریان ههڵدابوو. ئهمانه به شێوهی خانخانی و دهرهبهگایهتی دهژیان و خاوهنی دهوڵهتێكی تایبهتی نهبوون.
له دهوروبهری ئهوانیشدا گهلێ خهڵك و نهتهوه و هۆزی تر ههبوون. بۆ نموونه له دهوروبهری دهریاچهی ورمێ خهڵكێ به ناوی سكاییهكان دهژیان. تۆزێ له ڕۆژئاواتر ئیمپراتۆرییهك بهناوی ئیمپراتۆریی خالدییهكان ههبوو. له ڕۆژئاوای مادهكاندا ئیمپراتۆرییهكی مهزن ههبوو به ناوی ئیمپراتۆریی ئاشوورییهكان. پایتهختی ئهوان شاری نهینهوا بوو كه كهوتبووه نێزیكی مووسڵی ئێستاكهوه.
ئهمانه له بنهڕهتدا سامی بوون و له ناوچهی عهرهبستانهوه هاتبوون و لهوێ بۆخۆیان ئیمپراتۆرییهكی مهزنیان پێك نابوو. ئیمپراتۆریی ئاشوورییهكان زۆر بههێز و بێبهزهیی بوو و ههردهم بۆ پهرهپێدانی مۆڵگهی خۆی هێرشی دهبرده سهر دهوروبهرهكانی و توانیی له ماوهی دهسهڵاتداریی خۆیدا گهلێ ئیمپراتۆری و دهوڵهت بڕووخێنێ و بیانخاته ژێر دهسهڵاتی خۆیهوه، بۆ نموونه ئیمپراتۆریی هیتییهكانی ڕووخاند، فهلهستینی داگیر كرد، ئیمپراتۆریی ههزاران ساڵهی عیلامییهكان كه له لای خوارووی ڕۆژههڵاتی ئێستاكهی كوردستاندا بوو تێك دا.
له ڕۆژههڵاتهوه ههتا چیای دهماوهند و كهویری لووت كشان و بهسهر پارس و مادهكاندا زاڵ بوون. ئاشوورییهكان له گهلێ نهتهوهی ناوچهكه پیتاك و سهرانهیان به زۆر وهردهگرت، تهنانهت له پارسهكان و مادهكانیش وهریان دهگرت.
ئیمپراتۆریی ئاشووری دهسهڵاتێكی بههێز و مهترسیدار بوو بۆ ههموو خهڵكانی ناوچهكه.
بهڵام...
بهڵام دواتر له نێو هۆزه ئاریاییهكاندا تاكه هۆزێك بۆ یهكهم جار سهری ههڵدا و بوو به ئیمپراتۆرییهك و دواتریش كهوته گیانی ئمپراتۆریی دڕندهی ئاشوور و ئهو ئیمپراتۆرییهی له ڕووپهڕی مێژوودا بۆ ههمیشه سڕییهوه. ئهویش ئیمپراتۆریی بههێزی مادهكان بوو، باپیرهی كوردانی ئهوڕۆكه. ئیمپراتۆریی ماد، ئیمپراتۆرییهكه كه كوردان دهبێ ههمیشه به شانازییهوه یادی لێ بكهن. دهبێ كۆڕ و كۆمهڵی پسپۆڕ و تایبهتی تهرخان بكرێ بۆ لێكۆڵینهوه لهسهر ئهو ئیمپراتۆرییه مهزنه.
1ـ دیاكۆ
وهك وتمان مادهكان و پارسهكان كه ههردوكیان له بنهڕهتدا ئاریایی بوون، له ئاخروئۆخری سهدهی ههشتهمی پێش له زاییندا سهریان ههڵدابوو و بهشێوهی خانخانی و دهرهبهگایهتی و پرشوبڵاو دهژیان.
نزیكهی 700 ساڵ پێش له زایین له نێو مادهكاندا كهسایهتییهك دهژیا كه له لای ههموو مادهكانهوه ڕێزێكی تایبهتیی ههبوو، ئهو ناوی دیاكۆ بوو. دیاكۆ مرۆڤێكی بهئاوهز، تێگهیشتوو و ههڵكهوتهی گوندهكهی بوو كه بڕوای وا بوو :
له نێوان زوڵم و داددا خهباتێكی ههمیشهیی و ههتاههتایی ههیه.
خهڵك كه لێزانی و تێگهیشتوویی و دادوهریی دیاكۆیان دیبوو بۆ چارهسهركردنی گیروگرت و كێشه و ئاژاوهكانیان هانایان دهبرده بهر ئهو.
دیاكۆ بوو به خۆشهویستی ههمووان و ناوبانگی داخست، وای لێ هات كه لهبهر دادگهری و پیاوچاكییهكانی له لایهن خهڵكهوه داوای لێكرا كه ببێ به سهرۆك و پاتشایان. ئهویش كه بشێوی و بهربڵاوی و ههتهران و تهتهرانی ناوچهكه ئازاری دهدا، به داخوازییهكهیان قاییل بوو و بڕیاری دا مادهكان له دهوری یهك كۆ كاتهوه و لهوان نهتهوهیهكی یهكگرتوو و هاوبهش پێك بێنێ.
یهكهم كارێ كه كردی داوای له خهڵكهكه كرد كه واز له تهرانشینی بێنن و له دهوری یهكدا كۆ بنهوه و فهرمانی دا كه پایتهختێك چێ كهن. ئهوه بوو كه شاری (ئیكباتان)یان ئاوا كردهوه. شارهكه حهوت شوورهی بازنهییی بهدهوردا كێشرا بوو و ههر شوورهیهك لهوی تر بهرزتر بوو و بارهگای شا و خهزێنهكانی له نێو ئاخرین شوورهكهدا بوو. چێوهی دیواره دهرهكییهكانی زۆر له دیوارهكانی (ئاتێن) پایتهختی یۆنان دهچوو. ڕهنگهكانی ئهو شووره حهوتهوانانه به ڕیز بریتی بوون له سپی، ڕهش، ئهرخهوانی، شین و نارنجی. له سهربانی دوو شووره دوایینهكه، یهكێكیان به زیو و ئهوی دیكهشیان به زێڕ داپۆشیبوو.
به شاری ئیكباتان، هگمهتانهش وتراوه و ئهوڕۆكه پێی دهڵێن ههمهدان و هێشتاش ههر ماوه و دراوسێی پارێزگای كرماشان ه له ڕۆژههڵاتی كوردستاندا و به گوێرهی دابهشبوونه جوگرافییهكانی وڵاتی ئێراندا بۆ خۆی پارێزگایهكی سهربهخۆیه. دیاره درێژایی زهمان ههموو شتێكی لێ سڕیوهتهوه و بۆنوبهرامهی مادهكانی لێ نایه، بهتایبهت كه پاش مادهكان ئهو شاره ههمیشه لهدهستی ناحهزانی ماد بووه و ههرچی شارستانیهتی ئهو شاره بووبێ سڕیویانهتهوه یان بۆ خۆیان بردوویانه.
ههواڵێك لهسهر پایتهختی مادهكان:
بهڵام له ڕێكهوتی 25 ـ 07 ـ 1999، ایرنا، ئاژانسی دهنگوباسی ئێرانی ههواڵێكی سهبارهت به پایتهختی مادهكان لهسهر ئینتهرنت بڵاو كردهوه كه دهقی وهرگێڕاوهكهی له خوارهوه دهبینن:
"عهمهلیاتی لێكۆڵینهوه به مهبهستی ناسینهوهی پایتهختی سهرهكیی "مادهكان" دهستی پێكرد."
دهههمین بهشی توێژینهوهی گردی "هگمهتانه" یهكێك له گرنگترین گرده مێژینهییهكان له پارێزگای "ههمهدان" به مهبهستی ناسینهوهی پایتهختی سهرهكیی مادهكان له ڕۆژی یهكشهمهدا دهستی پێكرد.
"موحهمهد ڕهحیمی سهڕاف" سهرپهرشتی شانده شوێنهوارناسهكهی گردی هگمهتانه وتی:
( ئهم شانده له ماوهی 16 ساڵ و به جێبهجێكردنی 9 بهشی توێژینهوه له گردی هگمهتانهدا توانیی یهكێك له كۆنترین شاره مێژینهییهكان له سنوورگهی 25 هیكتاریی ئهم گرده مێژینهییه له ژێر خاك و خۆڵ وهدهرخا)
ئهو وتی
( ئهو بهڵگانهی بهدهست هاتوون نیشاندهری ههبوونی شارێكن له "هگمهتانه"دا كه حكوومهتی تێدا كراوه و دۆزینهوهی سیستهمی تایبهتمهندی بیناسازی و میعماریی ئهو شاره پیشاندهری بلیمهتیی بیناسازان، هونهرمهندان، نهخشهكێشان و باقیی پسپۆڕانی ئهو شارهن له جیهانی مێژینهدا.)
بهگوێرهی وتهی بهڕێوهبهری ئهم شانده
( شوێنهوارناسه، ههبوونی لهمپهر و پتهوگهی سروشتی و بهتایبهت شوورهیهكی ئهستوور و قایم، باس له نرخ و گرنگیی (سوق الجیشی)ی ئهم شاره مهزنه له سهردهمی مێژینه و كهونارا دهكا.)
ناوبراو وتی:
( ڕێڕهو، شهقام و كۆڵانهكانی ئهم شاره پایتهخته، پاناییهكهی 3 میتر و نیوه و له ڕاستهی باكووری ڕۆژههڵات بهرهو باشووری ڕۆژئاوا ههڵكهوتووه و هاوتهریبن و به دوورییهكی 35 میتری له یهكهوه پێكهاتوون.)
سهڕاف درێژهی دا :
( چهندهها مۆر، پهیكهر، دهفری گڵین و شووشهیی، جۆرهها سكه له دهورانی سلووكی ههتا دهورانی ئیسلامی بهشێكن لهو ئاسهواره بهدهستهاتووه لهم گرده مێژینهدا و به گوێرهی ئهو بهڵگه و نیشانانهی كه بهدهست هاتوون وێدهچێ ئهم شاره كهوناراییه پایتهختی سهرهكیی مادهكان بێ.
ههوڵ دهدرێ كه بهڵگهی پێویست بهدهست بێنن كه بتوانێ قسهی مێژووزانان بسهلمێنێ كه دهڵێن ئهم شاره مێژینهییه هی "دیاكۆ" پادشای مادهكانه.
ههروهها كێشانی نهخشهی شاره مێژینهییهكهی گردی هگمهتانه، ڕێكخستن و چاكردنهوهی مۆزهخانهی كاتیی گردی هگمهتانه، سهرلهنوێ چاكردنهوهی شوورهكه، ئاماده كردنی كاتالۆگ له دهرئهنجامی ههڵكهندنكارییهكانی شانده شوێنهوارناسهكه، ئامادهكردنی نهخشهی تهواوی گردهكه و توێژه ههڵكهندراوهكانی، بهشێكن له بهرنامهكانی شانده شوێنهوارناسهكه له بهشی دواییی توێژینهوهكهدا )
دیاكۆ پاتشایهكی دادگهر بوو و توانیی له ماوهی ژیانیدا تهنانهت پێش له پارسهكانیش دهوڵهتێك بۆ مادهكان پێك بێنێ و مادهكان له دهوری یهكدا كۆ كاتهوه و بوو به دامهزرێنهری ئیمپراتۆریی ماد كه دواتر له لایهن كوڕهكانیهوه بههێزتر و بهربڵاوتر بوو. دیاكۆ پاش 53 ساڵ دهسهڵاتداری، له ساڵی 655ی پێش زایین چرای ژیانی كوژرایهوه و پاش ئهو، حكوومهت كهوته دهستی كوڕهكهی كه ناوی فرورتیش بوو.
2ـ فرورتیش
فرورتیش پاش دیاكۆ دهسهڵاتی گرته دهست و بۆ ماوهی 22 ساڵ له نێوان ساڵانی 655 و 633 حوكمی گێڕا.
له كاتی هاتنه سهر تهختی فرورتیش، هۆزی سكایی كه تیرهیهكی شهڕخڕ و جهنگاوهر بوون له دهوروبهری گۆلی ورمێدا دهژیان. پارسهكانیش له باشوور دهژیان. فرورتیش ههردهم ههوڵی دهدا كه سنوورگهی ئیمپراتۆریی ماد بهربڵاوتر بكا، ئهوه بوو هێرشی برده سهر پارسهكان و مهڵبهندهكهیانی خسته ژێر دهسهڵاتی خۆی و قهڵهمڕهوی ئیمپراتۆریی مادی بهرینتر كرد. بهڵام ئهو له خولیای ئهوهدا بوو كه هێرشیش بهرێته سهر ئیمپراتۆریی ئاشوور و كۆتایی به زۆڵم و ستهمی ئاسوورییهكان بێنێ و گهلێ نهتهوه كه ناچار بوون باج و پیتاك و سهرانه به ئاسوورییهكان بدهن له ژێری ئهو بێدادییهدا ڕزگار بكات.
سوپایهكی گرانی كۆ كردهوه و بهرهو نهینهوا پایتهختی ئاشووورییهكان كهوته ڕێ. ههواڵ گهیشته ئاشوورییهكان، ئهوان له پێشهوه بهرپهرچی مادهكانیان دایهوه. سكاییهكانیش كه له دهوروبهری دهریاچهی ورمێدا دهژیان و هاوپهیمانی ئاشوورییهكان بوون، سوپایهكی گرانیان له پشتهوه خستهڕێ بۆ هێرشبردنه سهر مادهكان و پشتیوانی له ئاشوورییهكان. ماوهیهكی دوورودرێژ گهلێ شهڕی قورس و گران لهو نێوهدا كرا. مادهكان كهوتبوونه گهمارۆی سكاییهكان و ئاشوورییهكانهوه.
له یهكێ لهو شهڕانهدا له ساڵی 633ی پێش زایین فرورتیش كوژرا و دهوڵهتی ماد كز بوو و سكاییهكان كه ههلیان به لهبار دهزانی كهوتنه داگیركرتن و تاڵانكردنی مهڵبهندی مادهكان. ئهوان نزیكهی 28 ساڵ ههتهران و تهتهرانیان له وڵاتی ماددا دهكرد و كهوتبوونه كوشتوبڕی مادهكان.
پهیكهری بهردین، یهكێ له سهركردهكانی
ماد كه بێچووه شێرێكی له ئامێز گرتوووه.
3ـ هوخشتهر (سیاگزار)
پاش كوژرانی فرورتیش، كوڕهكهی كه ناوی هوخشتهر بوو دهسهڵاتی گرته دهست. دیاره ئهو كێشهی زۆری لهگهڵ سكاییهكان ههبوو. هوخشتهر پێشهوایهكی لهبار و له بهڕێوهبردنی كاروباری وڵاتدا سهركردهیهكی بێوێنه بوو.
ئهو بۆ ئهوهی كه بتوانێ بهرهنگاری سوپای دوژمن بێت، سوپایهكی ڕێكوپێكی كۆ كردهوه و پسپۆڕانه باری هێنان. سوپایهك بریتی له سواره و پیاده. سوارهكانیان شانیان له شانی سوارهكانی ئاشووری دهدا و پیادهكانیان له تیرهاویشتن بێوێنه بوون و به تیروكهوان و نێزه چهكدار بوون.
لهبهر ئهوهی كه وڵاتی ماد جێگهیهكی لهبار بۆ پهروهردهی ئهسپ بوو و مادهكان ههر له منداڵییهوه شارهزای ئهسپسواری و تیرهاویشتن بوون، كاری هوخشتهر ئاسانتر دهبوو بۆ پێكهێنانی سوارهیهكی خاوهن ئهزموون و بهزیپكوزاكوون. هوخشتهر توانیی جهنگاوهرانی ئازا و بهجهرگی وا بار بێنێ كه له هیچ شتێ نهدهسڵهمین. ههر به یارمهتیی ئهو سوپا نهبهزه توانیی سكاییهكان كه دهمێك بوو له وڵاتی ماددا كهوتبوونه تاڵان و كوشتوبڕ تێك بشكێنێ و له وڵات وهدهریان نێ. بهوجۆره تۆڵهی باوكی و وڵاته تاڵانكراوهكهی مادی له سكاییهكان كردهوه.
پاشانیش لهگهڵ (نهبوو پۆلاسار) پاتشای بابل كه پێشتر به یارمهتیی مادهكان سهربهخۆیی خۆیان بهدهست هێنا بوو، یهكی گرت و به سوپایهكی گرانهوه هێرشی برده سهر ئاشوورییهكان و شاری نهینهوای له 612ی پێش له زاییندا گرت كه پایتهختی ئاشوورییهكان بوو. ساراكوس (سهنا خهریب) كه پاش مهرگی (ئاشوور بهنیپال) ببووه پاتشای وڵاتی ئاشوور، كه دیی بهرگهی مادهكان ناگرێ ئاگرێكی گهورهی ههڵكرد و خۆی و خاووخێزانی خسته ناو ئاگرهكه و بهوجۆره چرای تهمهنی ههزار ساڵهی ئیمپراتۆریی ئاشوور كوژرایهوه.
له سهردهمی هوخشتهردا وڵاتی ماد گهلێك پهرهی سهند. هوخشتهر به تێگهیشتوویی و زاناییی خۆی خزمهتی گهورهی به مادهكان كرد. ئیمپراتۆریی ماد له سهردهمی هوخشتهردا زۆر بڵاو و بهرین ببوهوه.
هوخشتهر له ساڵی 584ی پێش زایین كۆچی دواییی كرد.
4ـ ئاستیاگ (ئهژدیهاك)
پاش هوخشتهر، كوڕهكهی كه ناوی ئاستیاگ بوو دهسهڵاتی گرته دهست. ئهویش نزیكهی 34 ساڵ
دهسهڵاتداریی كرد. له سهردهمی ئهودا وڵاتی ماد هێمن و كڕوكپ بوو. ئاستیاگ به لاساییكردنهوهی
پاتشایانی ئاشووری بارهگای دروست كرد و خهڵكێكی زۆر تیای كهوتنه كار كردن. دهربارییهكان جلی
ڕهنگاوڕهنگیان لهبهر دهكرد و له ڕێوڕهسم و بۆنه تایبهتییهكاندا زنجیر و ملوانكهی زێڕینیان دهكرده مل.
ئاستیاگ كچێكی ههبوو به ناوی ماندانا، ئهم كچه درابوو به مێرد به یهكێ له سهركردهكانی پارس له
باشوور. ئهویش دواجار كوڕێكی دهبێ كه ناوی دهنێن كوورش. كاتێ كوورش گهوره دهبێ خۆی به
پارسێكی تهواو دهزانێ و بڕیاریش دهدا كه وڵاتی ماد داگیر بكات.
لهملاو ئهولا سوپایهك كۆ دهكاتهوه و به سیاسهتیش خۆی له بابلییهكان نێزیك دهكاتهوه و داوایان لێ دهكا
كه پێكهوه ههڵمهت بهرنه سهر ئیمپراتۆریی ماد. بابلییهكانیش كه دهمێك بوو له حهسرهتی (هاران)دا
بوون كه ڕێگای هاتوچۆی نێوان سووریا و بابل بوو و لهژێر دهستی مادهكاندا بوو، دهبن به هاوپهیمانی
پارسهكان و دوو قۆڵی هێرش دهبهنه سهر وڵاتی ماد و پاش گهلێ شهڕی قورس و گران، ئاستیاگ كه
زۆریش بهتهمهن بوو وپاتشا و سهركردهی سوپای ماد بوو، له لایهن پارسهكانهوه به دیلی دهگیرێ و
چهمهسهریی زۆر دهبینێ. بهوجۆره دهسهڵاتداریی مادهكان دهكهوێته دهستی پارسهكان و كوورش
دهتوانێ حكوومهتی ههخامهنشییهكان بۆ یهكهمجار دامهزرێنێ.
بهوجۆره ئیمپراتۆریی ماد له ساڵی 550ی پێش له زاییندا ئهستێرهی دهسهڵاتی له ترووسكه دهكهوێ.
لهبهر ئهوهی كه سهردهمی مادهكان لهم سهردهمهوه زۆر دوور بووه، ههندێ له مێژووزانان له سهر چهند
بهشێكی ساڵی دهسهڵاتداریی مادهكان ههندێ بیروڕای جیاوازیان ههیه.
بۆ نموونه هروودت مێژووزانی یۆنانی ئهو ساڵانه وا دهخهمڵێنێ:
1ـ دیاكۆ، 727 تا 675ی پ. ز.
2ـ فرۆرتیش، 674 تا 653ی پ. ز.
3ـ سكاییهكان و ماد، 652 تا 625ی پ. ز.
4ـ هوخشتهر، 624 تا 585ی پ. ز.
5. ئاستیاگ، 584 تا 549ی پ. ز.
و دواجاریش ڕووخانی دهوڵهتی ماد له ساڵی 550ی پێش له زایین دهزانێ.
سنووری ئیمپراتۆریی ماد
سنووری ئیمپراتۆریی ماد له باكوورهوه دهگهیشته ڕووباری ئهرهس، له باشوورهوه ههتا خووزستان، له
ڕۆژههڵاتهوه ههتا بهلخ و له ڕۆژئاواشهوه دهگهیشته ڕووباری هالیس واته ئهو چۆمهی كه ئهوڕۆكه پێی
دهڵێن قزل ئیرماق. ئهم ناوچه بهربڵاوه، بهشێكی گرنگی ئاسیای بچووك و دهڤهرهكانی ئازهربایجان و
كوردستان و ههمهدان و ئهراك و ڕهی و دامغان و فارس و بهلخ بهشێك له خووزستان و تهواوی مازندهرانی
دهگرتهوه.
ارنستو چگوارا در 14 ژوئن سال 1928 در شهر روزاريوي آرژانتين متولد شد . پدررش يك مهندس ايرلندي و مادرش اسپانيايي و اصل بود . در سال 1953 از دانشكده پزشكي فارغالتحصيل شد و تا سال 1956 در جزام خانه اي واقع در گواتمالا مشغول خدمت افتخار شد . چند بعد در مكزيك با فيدل كاسترو و ديگر انقلابيون كوبايي آشنا شد .
فيدل براي پيروز به دو تن از يارانش اميد بسته بود يكي ارنستو چگوارا و ديگري دختر 29 ساله به نام سليا سانشه .
ارنستو و همرزمانش پس از 4 سال مبارزه در سال 1959 موفق شدند حكومت ديكتاتوري باتيستا را در كوبا سرنگون كنند و به قدرت برسند .
پس از به قدرت رسيدن چريك ها در كوبا پست هاي دولتي متعددي همچون رياست بانك مركزي و وزارت صنايع به او واگزار شد . ارنستو عليرغم تمام مسئوليت هايي كه داشت همواره در كنار مردم و كشاورزان وكارگران در مزارع نيشكر و كارخانه ها به كار داوطلبانه مشغول بود . سرانجام پس از 9 سال خدمت صادقانه به انقلاب و ملت كوبا دكتر ارنستو چگوارا در مارس65 19استعفاي خود را از تمامي پست هاي دولتي و نظامي اعلام و كوبا را به قصد ادامه مبارزه با امپرياليزم و كمك به نهضت هاي آزادي بخش در آمريكاي جنوبي ترك كرد . وي در بخشي از نامه خداحافظي اش خطاب به فيدل كاسترو مي نويسد "ديگر ملل جهان ياري نچندان مهم مرا طلب مي كنند براي من زمان عزيمت فرا رسيده " . ارنستو پس از خارج شدن از كوبا ابتدا به كنگو رفت و در كنار پاتريس لومومبا براي رهايي كنگو از اشغال استعمار مبارزه كرد و سپس به بوليوي رفت و به مبارزين بوليوي پيوست .
از نوامبر 1966 تا اكتبر 1967 چگوارا سرپرستي يك گروه از چريك هاي انقلابي بوليويايي را بر عهده گرفت .تا اينكه در 8 اكتبر 1967 اين قهرمان افسانه اي خستگي ناپذير در هيروراوي توسط ارتش دست نشاند بوليوي زخمي و در وز بعد در شهر "لاهيگورا" توسط عوامل CIA كشته شد .
فيدل با شنيدن خبر مرگ اين چريك آرژانتيني محبوب درس تلخي از زندگي گرفت.
چگوارا به هنگامي كه مي خواست تجربه ي جنگ چريكي كوبا را در بوليوي تكرار كند كشته شد . او فرزندي از طبقه ي سرمايه دار آرژانتين بود كه براي آزاد كردن يكي از جزاير كارائيب آمد و يادگارش را در همانجا باقي گذاشت .
حكومت ديكتاتوري بوليوي جنازهاو و همرزمانش را به شكلي مخفيانه در محلي نامعلو مدفون كرد ، 30 سال پس از اين واقعه در سال 1997 يكي از افسران اسبق ارتش بوليوي كه در دفن چگوارا نقش داشت در بستر مرگ محل دفن او و يارانش را فاش ساخت . به همين مناسبت ؛ صدها هزار تن از مردم كوبا طي مراسمي در" سانتاكلارا ي كوبا " گرد آمدند و نسبت به ارنستو و همرزمانش اداي احترام كردند . اكنون بعد از گذشت 40 سال از مرگ ارنستو افكار و عقايد انساني او همچنان در سراسر جهان منتشر مي شود . در كشور هاي مختلف جهان تنديس ها و ياد بود هاي او نمادي از پاسداشت آزادي و انسانيت است . كودكان و نوجوا نان سراسر دنيا با پوشيدن لباسهايي كه چهره ي ارنستو بر روي آن نقش بسته نام و ياد و خاطره ي اورا در دلها زنده نگاه مي دارند ؛ نظريه ها و آثار مكتوب چگورارا به تمامي زبان هاي زنده ي دنيا ترجمه شده و برخي از اين آثار جزء پر فروشترين كتابهاي سال مي باشند .
بسياري از چهره هاي برجسته سياسي و فرهنگي كه در زمان حيات ارنستو با او ملاقات هايي داشتند افكار و انديشه هاي اين پزشك چريك و نظريه پرداز جوان و پرشور را وراي زمان و مكان مي پندارند؛ جمال عبدالناصر ، شولوخوف، مائو ، سيمون دوگوار، ژان پلسارت، گابريل گارسيا ماركز ، اوريانا فالاچي و برناردو برتولوچي از دست بودند .
دكتر ارنستو چگوارا در آخرين لحظات اعدامش خطالب به افسراني كه به سوي او نشانه گرفته بودند ؛ شليك كنيد شما فقط يك چگوارا را داريد مي كشيد
height="17"data="http://www.uploadmusic.org/musicplayer.swf?song_url=http://www.uploadmusic.org/MUSIC/8395331323862528.mp3&autoplay=true">
/>http://www.uploadmusic.org/smallplayer.gif
Upload Music
http://www.upload.iran-forum.ir/download10647.html
height="17"data="http://www.uploadmusic.org/musicplayer.swf?song_url=http://www.uploadmusic.org/MUSIC/4682441323862982.mp3&autoplay=true">
/>http://www.uploadmusic.org/smallplayer.gif
Upload Music
http://www.upload.iran-forum.ir/download10657.html
/Tamas-Rezaei-2011-[Malman-Baraka].mp3
ژیانی هونهریی ناسری رهزازی له زمان خۆیهوه:
خۆزگه؛ ههزار خۆزگه، حهسهن زیرهك خوێندهوار با و، بهسهرهاتی ژیانی خۆی بۆ بنووسیباینهوه، چونکه مامۆستا هێمن ههمێشه دهیگوت: کێ ههیه له خۆم باشتر بتوانێ بهسهرهاتی ژیانی من بنووسێتهوه.
…………………….
1- Dewsa şêran kund rûdine .
ترجمه لفظ به لفظ : جای شیرها جغد می نشیند.
کاربرد : هنگامی که یک فرد در جایگاه واقعی خود قرار نمی گیرد .
2-Mala du kewanîyan hertim genî ye.
ترجمه لفظ به لفظ : خانه ای که دو کدبانو دارد همیشه کثیف است .
کاربرد : هنگامی که دو نفر مسئول یک کار باشند کار به خوبی انجام نمی شود .
. 3-Bi rûvî ra gotin : kî şahidê te ye ? Got : Dêvla min
ترجمه لفظ به لفظ : به روباه گفتند : شاهدت کیست ؟ گفت : دم ام .
کاربرد : کسی که در جهت اثبات ادعایش خودش شهادت بدهد.
. 4-Se bi zorê naçe nêçîrê
ترجمه لفظ به لفظ : سگ به زور به شکار نمی رود .
کاربرد : انسان برخلاف میل خود کاری را به خوبی انجام نمی دهد.
. 5-Rûvî nediçû kunê hejek jî bi xwe va girêdida
ترجمه لفظ به لفظ : روباه ( نمی توانست ) به حفره وارد شود یک شاخه ( درخت ) هم به دم خود می بست .
کاربرد : فرد از انجام مسئولیت خویش عاجز است مسئولیت دیگران را نیز بر عهده می گیرد .
6-Xwedê çîya dibîne‚berfê lê dibarîne.
ترجمه لفظ به لفظ: خدا کوهستان را می بیند،بر آن برف می باراند.
کاربرد: هر کسی همان قدر لیاقت دارد که حقش است نه کمتر یا بیشتر.
7-Xwedê mar dibîne‚pîyan dike zik.
ترجمه لفظ به لفظ:خدا مار را شناخت،بهش پا عطا نکرد.
کاربرد:خدا خر را شناخت،بهش شاخ نداد.
8-Kurmê darê ji darê nebe‚dar xiloxe nabe.
ترجمه لفظ به لفظ:اگرکرم درخت از خودش نباشد،درخت سوراخ سوراخ نمی شود.
کاربرد:هنگامی که برای ضربه زدن به کسی از نزدیکترین افراد به او استفاده شود، بکار می رود.
9-Mêr qedrê xweşmêr dizane.
ترجمه لفظ به لفظ: مرد ارزش مرد را می داند.
کاربرد:قدر زر زرگر شناسد و قدر گوهر گوهری.
10-Ecela bizinê hat‚çû nanê şivan xwar.
ترجمه لفظ به لفظ: اجل بز آمد،رفت نان چوپان را خورد.
کاربرد:وقتی کسی کاری را می کند که ممکن است جانش را با انجام کار نسنجیده ای از دست بدهد.
11- Xwe ketî naêşin.
ترجمه لفظ به لفظ:کسی که خودش زمین می خورد،دردش نمی گیرد.
کاربرد:خود کرده را تدبیر نیست.
12- Ker siwar bûn eybek e peyabûn du eyb in.
ترجمه لفظ به لفظ:خر سوار شدن یک عیب است،پیاده شدن دو عیب است.
کاربرد:وقتی که کسی می خواهد اشتباهش را با یک اشتباه دیگر جبران کند.
13- Heta ko meriv ser serê xwe bi rêve neçe qedrê pîyên xwe nizane.
ترجمه لفظ به لفظ:تا وقتی که انسان رو سرش راه نرود،ارزش پاهایش را نمی داند.
کاربرد:وقتی که آدمی ارزش داشته هایش را نداند،بکار می رود.
14- Heta dest reş nebe tama dev xweş nabe.
ترجمه لفظ به لفظ:تا وقتی که کف دست سیاه نشود،کام خوش طعم نمی شود.
کاربرد:نابرده رنج، گنج میسر نمیشود.
15 -Ker du caran nakeve herîyê.
ترجمه لفظ به لفظ:خر دوبار به گل نمی افتد.
کاربرد:آدم عاقل دوبار از یک سوراخ گزیده نمی شود.
16 – Lêmişt (lêwî) hemû caran kuçan (kotikan) nayîne.
ترجمه لفظ به لفظ: سیل همیشه با خودش هیزم نمی آورد.
کاربرد:فرصت را غنیمت شمار که فرصت همیشه بدست نمی آید.
17 – Karê şevê kîsê xewê.
ترجمه لفظ به لفظ:کار شب از کیسه ی خواب است.
کاربرد: مشخص است.
18 -Çêleka piroyî¸ garana gundekî diherimîne.
ترجمه لفظ به لفظ:گاوی مریض همه گاوهای ده را آلوده میکند.
کاربرد:چو از قومی یکی بی دانشی کرد نه که را منزلت ماند نه مه را
شنیدستی که گاوی در علف خوار بیالاید همه گاوان ده را
19- Heger dîtin ez im¸ nedîtin diz im.
ترجمه لفظ به لفظ:اگر دیدند خودم هستم ،اگر هم ندیدند دزد هستم.
کاربرد:برای دزد آشنا به کار میرود که اگر دیده شد خودش است، اگر دیده نشد هم دزد است.
20 -Hindek bo dimirin ¸ hindek pê dimrin.
ترجمه لفظ به لفظ:بعضی ها برایش می میرند، بعضی ها با آن می میرند.
کاربرد:برخی از آدمها به یک فرصت یا امکاناتی محتاجند ، در حالیکه همان فرصت و امکانات بلای جان برخی دیگر است.
11- Xwe ketî naêşin.
ترجمه لفظ به لفظ:کسی که خودش زمین می خورد،دردش نمی گیرد.
کاربرد:خود کرده را تدبیر نیست.
12- Ker siwar bûn eybek e peyabûn du eyb in.
ترجمه لفظ به لفظ:خر سوار شدن یک عیب است،پیاده شدن دو عیب است.
کاربرد:وقتی که کسی می خواهد اشتباهش را با یک اشتباه دیگر جبران کند.
13- Heta ko meriv ser serê xwe bi rêve neçe qedrê pîyên xwe nizane.
ترجمه لفظ به لفظ:تا وقتی که انسان رو سرش راه نرود،ارزش پاهایش را نمی داند.
کاربرد:وقتی که آدمی ارزش داشته هایش را نداند،بکار می رود.
14- Heta dest reş nebe tama dev xweş nabe.
ترجمه لفظ به لفظ:تا وقتی که کف دست سیاه نشود،کام خوش طعم نمی شود.
کاربرد:نابرده رنج، گنج میسر نمیشود.
15 -Ker du caran nakeve herîyê.
ترجمه لفظ به لفظ:خر دوبار به گل نمی افتد.
کاربرد:آدم عاقل دوبار از یک سوراخ گزیده نمی شود.
16 – Lêmişt (lêwî) hemû caran kuçan (kotikan) nayîne.
ترجمه لفظ به لفظ: سیل همیشه با خودش هیزم نمی آورد.
کاربرد:فرصت را غنیمت شمار که فرصت همیشه بدست نمی آید.
17 – Karê şevê kîsê xewê.
ترجمه لفظ به لفظ:کار شب از کیسه ی خواب است.
کاربرد: مشخص است.
18 -Çêleka piroyî¸ garana gundekî diherimîne.
ترجمه لفظ به لفظ:گاوی مریض همه گاوهای ده را آلوده میکند.
کاربرد:چو از قومی یکی بی دانشی کرد نه که را منزلت ماند نه مه را
شنیدستی که گاوی در علف خوار بیالاید همه گاوان ده را
19- Heger dîtin ez im¸ nedîtin diz im.
ترجمه لفظ به لفظ:اگر دیدند خودم هستم ،اگر هم ندیدند دزد هستم.
کاربرد:برای دزد آشنا به کار میرود که اگر دیده شد خودش است، اگر دیده نشد هم دزد است.
20 -Hindek bo dimirin ¸ hindek pê dimrin.
ترجمه لفظ به لفظ:بعضی ها برایش می میرند، بعضی ها با آن می میرند.
کاربرد:برخی از آدمها به یک فرصت یا امکاناتی محتاجند ، در حالیکه همان فرصت و امکانات بلای جان برخی دیگر است.
………………………….
21 - Meriv heta sîrê nexwe bêhn wê devê meriv nayê.
ترجمه لفظ به لفظ: تا آدم سیر نخورد،بوی آن از دهان نمی آید.
کاربرد:تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها.
22 - Gulê gul bû baranê lêkir şil û mil bû.
ترجمه لفظ به لفظ:خیلی گل بود باران هم زد شل و ولش کرد.
کاربرد:گل بود به سنبل هم آراسته شد.
23- Se goştê se naxwe.
ترجمه لفظ به لفظ:سگ گوشت سگ را نمی خورد.
کاربرد:چاقو دسته خودش را نمی برد.
24 – Ez dibejim nêre tu dibêjî bidoşe.
ترجمه لفظ به لفظ:من میگم نره،تو میگی بدوش.
کاربرد:برای کسی که بر انجام یک کار غیر ممکن تاکید می کند به کار میرود.
25 – Ker bal xwe paşa ye.
ترجمه لفظ به لفظ:خر پیش خودش پادشاه است.
کاربرد:برای کسی که از خودش زیاد تعریف می کند به کار می رود.
26 – Hêceta sergîna,cûme gundê mexîna
ترجمه لفظ به لفظ: به بهانه سرگین،رفتم روستای مخینا
کاربرد:کسی که به بهانه کاری ؛ دنبال هدف دیگری است.
27 – Serê dû biran naçe tasekê de
ترجمه لفظ به لفظ: کله دو برادر در یک کاسه جا نمی گیرد.
کاربرد: دو پادشاه در یک اقلیم نگنجند.
28 – Ne divê hêka te,ne dixwazim qodeqoda te
ترجمه لفظ به لفظ: نه تخمت را می خواهم، نه قدقدت را.
کاربرد:کسی که برای انجام یک کار درخواستی، غرغر و بهانه گیری میکند.
29 – Sê kes halê wan dibe halê mirinê,yek;mêrê xeberê jinê,dû;mişkê terezinê, u sê berxa ber bizinê
ترجمه لفظ به لفظ: سه کس در آستانه مردن قرار می گیرند: یکی، مرد مطیع زن، دو؛موشی که در آب افتاده باشد، سه؛ بره ای که از شیر بز می خورد.
کاربرد: مشخص است.
30 – Şîr pîr dibin,bal sa rezîl dibin
ترجمه لفظ به لفظ: شیران که پیر مشوند، پیش سگان بیچاره میشوند.
31-Him holê dixwaze, him jî kaşo.
ترجمه لفظ به لفظ: هم توپ را می خواهد هم راکت آن را.
کاربرد: هم خدا را می خواهد ،هم خرما را.
32-Nîskê dikin gîsk.
ترجمه لفظ به لفظ: از عدس ،بز درست می کنند.
کاربرد: از کاه،کوه می سازند.
33-Ne dixwim gêlasan, ne didim binhevrazan.
ترجمه لفظ به لفظ: نه گیلاس می خورم ، نه از سربالایی بالا میروم.
کاربرد: دردسر را دوست ندارم .
34-Ser reş re ci reng nagirin.
ترجمه لفظ به لفظ: نیست بالاتر از سیاهی رنگ
35-Nokên me çûne Diyarbekir û hatin bûne leblebî.
ترجمه لفظ به لفظ: نخودهایمان رفتند دیاربکر،در برگشت تبدیل به آجیل شدند.
کاربرد: کنایه به کسی که پس از برگشتن از یک سفر تغییر کرده باشد.
36 – Lêmişt (lêwî) hemû caran kuçan (kotikan) nayîne.
ترجمه لفظ به لفظ: سیل همیشه با خودش هیزم نمی آورد.
کاربرد:فرصت را غنیمت شمار که فرصت همیشه بدست نمی آید.
37- Karê şevê kîsê xewê.
ترجمه لفظ به لفظ:کار شب از کیسه ی خواب است.
کاربرد: مشخص است.
38 – Çêleka piroyî¸ garana gundekî diherimîne.
ترجمه لفظ به لفظ:گاوی مریض همه گاوهای ده را آلوده میکند.
کاربرد:چو از قومی یکی بی دانشی کرد نه که را منزلت ماند نه مه را
شنیدستی که گاوی در علف خوار بیالاید همه گاوان ده را
39- Heger dîtin ez im¸ nedîtin diz im.
ترجمه لفظ به لفظ:اگر دیدند خودم هستم ،اگر هم ندیدند دزد هستم.
کاربرد:برای دزد آشنا به کار میرود که اگر دیده شد خودش است، اگر دیده نشد هم دزد است.
40 – Hindek bo dimirin ¸ hindek pê dimrin.
ترجمه لفظ به لفظ:بعضی ها برایش می میرند، بعضی ها با آن می میرند.
کاربرد:برخی از آدمها به یک فرصت یا امکاناتی محتاجند ، در حالیکه همان فرصت و امکانات بلای جان برخی دیگر است.
سرطان
سرطان بیان مسئله طبق آمار سازمان بهداشت جهانی سرطان پس از بیماریهای قلبی دومین عامل مرگ و میر در جهان است . در ایران نیز این بیماری پس از بیماریهای قلبی و تصادفات مقام سوم را در این زمینه به خود اختصاص داده است . از میان انواع سرطان ها ، سرطان سینه از شیوع بسیار بالایی برخوردار است . با توجه به آمار موسسه ملی سرطان آمریکا از هر8 زن یک نفر در دوره عمر خود حد اقل یکبار به این بیماری مبتلا می شود . فقط در سال 2006 حدود 212920 مورد جدید سرطان پستان در آمریکا گزارش شده است . همچنین در این سال حدود 42000 مورد جدید ابتلا به سرطان پستان در انگلستان گزارش شده است . بیشترین میزان شیوع این بیماری در آمریکا و شمال اروپا ، شیوع متوسط آن در اروپای جنوبی و شرقی و کمترین میزان شیوع در آمریکا گزارش شده است ( احتجاب 1385) . هر چند در ایران نیز این بیماری درصد شیوع بالایی را به خود اختصاص داده است ، اما متأسفانه آمار دقیقی در دست نیست . تنها بر اساس مطالعه مرکز تحقیقات بیماریهای پستان کرمانشاه ، که توسط الماسی نوکیانی و اکبری ( 82-1379 ) انجام گرفت ، سن متوسط ابتلا به سرطان پستان در ایران حدود 10 سال پایین تر از کشورهای غربی و بروز زیر 40 سال آن بیشتر از آمار این کشورها گزارش شده است . شایع ترین سن ابتلا در کشور 40-21 سال و میانگین سنی آن 9+- 7و45 سال است . اما موارد بد خیمی 9، 23% گزارش شده که به آمار کشورهای غربی مطابقت دارد . همچنین در مطالعه عباس علی زاده ، عباس علی زاده و صحاف (1381) که در تبریز انجام گرفت درصد ابتلا به این بیماری 120 مورد درصد هزار نفر گزارش شد . با توجه به پیشرفت روز افزون علم پزشکی امروزه طول عمر بسیاری از بیماران سرطانی افزایش یافته است . با این حال از آن جا که این بیماری هنوز هم علت درصد بالایی از مرگ و میر هاست ، همواره با ترسها ، استرسها و کاهش سازگاری همراه است . این بیماری همواره با ابهام و درمانهای سخت و طولانی همراه بوده است که می تواند باورها و توانایی مقابله بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار دهد . مهم ترین درمانهای سرطان امروزه عبارتند از : جراحی ، شیمی درمانی ، و داروهای آنتی نئوپلاسمی ، پرتو درمانی و هورمون درمانی که هر یک از می تواند بر سازگاری روانشناختی بیماران تأثیر بگذارد . طب رفتاری علمی است که می تواند به کمک تکنیکهای روانشناختی در کاهش مشکلات جسمانی و طبی موثر واقع شود . این حیطه از دانش می تواند در کاهش عوارض درمانهای سخت بیماریهایی هم چون سرطان و افزایش مهارتهای بیماران در مقابله با مشکلات ناشی از بیماری مورد استفاده قرار گیرد . از میان تکنیک های مرد استفاده در طب رفتاری می توان به بیوفید پک ، تن آرامی ، مداخلات رفتاری و مداخلات شناختی رفتاری اشاره کرد . طب رفتاری را میتوان از طرق گوناگون درک و مفهوم سازی کرد . به طور مثال می توان با الهام از مدل پزشکی و در قالب بیماریهای خاص چون دیابت ، سرطان ، آسم و غیره به آن توجه کرد . از دیدگاه روانشناختی می توان این رشته تخصصی را بیشتر بر حسب مفاهیم روانشناختی مانند : چاره سازی اضطراب ، درد ، پیروی از توصیه های پزشکی و آماده سازی روانی برای شیوه ها و اقدامات پزشکی ، درک کرد . روسو و ورانی ( 1982 ) تعریف مدون طب رفتاری را واجد شرایط زیر می دانند : 1- از بنیاد میان رشته ای باشد . 2- در اندیشه تدبیر و چاره سازی اختلاات حاد و مزمن از طریق آموزش روشهای خود گردانی ، بهداشت و… بر آید . 3- بر مبنای روش های تجربی استوار باشد . 4- به مرراقبت بلند مدت ، مداخله در موارد حاد و پیشگیری بیاندیشد . 5- بر اساس ارزیابی و درمان بر ماخذ داده ها قرار گیرد . 6- با توجه خاصی به مراقبت در زمینه های اجتماعی و محیط بستری مشغول گردد . 7- نسبت به مکانیزمهای بیماری ، هم پیویندیهای زیست رفتاری ، فیزویلوژیکی و زیست شیمیایی کنجکاو و علاقمند باشد . ( به نقل از حجاران 1372 ) . از جمله تکنیک های موثر در طب رفتاری می توان به مداخلات شناختی رفتاری از جمله درمانهایی است که هدف آن ایجاد دگرگونی در شناختها و رفتارهای ناهمساز به شکل همزمان است . این نوع مداخلات می تواند با اثر گزاری بر شناختها و رفتارهای بیماران سازگاری آنها را با بیماری و درمانهای دشوار و عوارض این درمانها افزایش دهد . بر پایه آنچه تاکنون بیان گردید روشن است که پژوهش حاضر در چهار چوب طب رفتاری قرار می گیرد . اهمیت و ضرورت تحقیق تاریخچه بیماری سرطان ، شاید به سبب میزان زیاد مرگ و میر ناشی از آن همواره با درجه بالایی از فشار روانی همراه بوده است . در واقع مردم عادی هیچ نوع بیماری حاد یا مزمنی را به اندازه سرطان وحشتناک و پر خطر نمی دانند ( بی سون ، مک درموت ، وینگا آردن ، 1979 به نقل از حجاران 1372 ) . گذشته از اثر وخیم این بیماری بر سلامتی جسمانی بیماران همواره مسائل روانی عدیده ای نیز در پی دارد ( هارل 1972 ، به نقل از حجاران 1372 ) . سرطان پستان یکی از مهم ترین عواملی است که سلامت بدنی و روانی زنان را به مخاطره انداخته است . با توجه به آمارهای بدست آمده از مراجعین مبتلا به سرطان در انستیتو تحقیقات سرطان در ایران ، سرطان پستان شایع ترین و پرتلفات ترین نوع سرطان است و از نقطه نظر روانی و عاطفی بیش از سایر سرطان ها زنان را تحت تأثیر قرار می دهد . این بیماری دومین سرطان شایع شناخته شده است . نزدیک به 27% کل سرطانهای زنان را تشکیل می دهد و 5% زنان در خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند ( جمالیان 1369، ایلخانی 1380 ) . بررسیها نشان داده اند که این بیماران در معرض فشارهای روانی هستند که خود می تواند اختلالهای روانی و اجتماعی را در زندگی آنان ایجاد نماید . ایروین ( 1991 ) اسکین ( 1994 ) اسکوورد ( 1995 ) ، نشان دادن که 20 تا 30% افراد مبتلا به سرطان پستان به علت عدم سازگاری با بیماری خود دچار مشکلات روانی شده و در زندگی خانوادگی خود احساس از هم گسیختگی می نمایند ( تریف ودونوهه 1996 ) . کاپلان وسادوک ( 1978 ) بادر دارند که زمانی که بیمار نیازمند کمک و غلبه بر مشکلات و استرسهای ناشی از عدم تطابق با بیماری ، محیط خانواده و جامعه می باشد ، مداخلات روانشناختی برای وی ضروری است . این مداخلات باید متمرکز بر آرام سازی بیمار و کاهش میزان تحریکات بدنی و اجتماعی بوده و به بیماران این بینش را بدهد که نشانه های بیماری خود را بپذیرد . از آنجا که سبک این بیماران در جهت سازگاری با بیماریشان نیز می تواند بر شدت و ضعف علایم تأثیر بگذارد و مدد جستن از مداخلات درمانی برای بهبود راهبردهای کنار آمدن با بیماری ارزشمند خواهد بود . لذا با توجه به مطالب مذکور و اینکه تاکنون در ایران پژوهشی که به سازگاری بیماران سرطانی بپردازد انجام نشده است ، اهمیت و ضرورت این پژوهش مشخص می گردد . اهداف پژوهش *تعیین اثر بخشی روش شناختی رفتاری در بهبود مهارتهای حل مسئله اجتماعی در بیماران مبتلا به سرطان پستان . *تعیین اثر بخشی روش شناختی رفتاری در تغییر مکانیزمهای دفاعی در بیماران مبتلا به سرطان پستان . * تعیین اثر بخشی روش شناختی رفتاری در تغییر نگرشهای ناسالم در بیماران مبتلا به سرطان پستان . * تعیین اثر بخشی روش شناختی رفتاری بر سلامت روان در بیماران مبتلا به سرطان پستان . فرضیه های پژوهش *روش شناختی رفتاری در بهبود مهارتهای حل مسئله اجتماعی بیماران مبتلا به سرطان اثر مثبت دارد . * روش شناختی رفتاری در تغییر مکانیزمهای دفاعی بیماران مبتلا به سرطان پستان اثر مثبت دارد . * روش شناختی رفتاری در تغییر نگرش های ناسالم بیماران مبتلا به سرطان پستان اثر مثبت دارد . * روش شناختی رفتاری سلامت روانی بیماران مبتلا به سرطان پستان را بهبود می بخشد . * روش شناختی رفتاری افکار ناخوشایند بیماران مبتلا به سرطان پستان را کاهش می دهد . پیشینه تحقیق روشهای تطابق مورد استفاده بیماران سرطانی برای سازگاری یا بیماری توجه به یک بررسی منظم را به وجود آورده است . ( رگانس 1983 ، بیلینگ و موس 1981 ) . سه روش کلی کنار آمدن با بیماری توصیف شده است : کنار آمدن رفتاری فعال ، کنار آمدن شناختی فعال و کنار آمدن اجتنابی ( بیلینگ ، موس 1981 ) . این روشها در هشت راهبرد تحلیل عاملی شده اند که یک چهار چوب مناسب را برای طبقه بندی واکنشهای کنار آمدن فراهم می آورد ( نامیر ،و ولکوت ، فاوزی ، الومیاگ 1987 ) . بطور کلی بیمارانی که روش های کنار آمدن رفتاری فعال و شناختی فعال را مورد استفاده قرار می دهند حالت عاطفی مثبت تر، مطرح سطوح بالاتر اعتماد به نفس و علایم جسمانی کمتری را گزارش می کنند .( زگانس 1983 ، فلتون ، وینسون ، هنریچسن 1984 ) . بین کنار آمدن اجتنابی انکار و پریشانی روانشناختی ( اضطراب ، خشم غیر مستقیم ، افسردگی ) و کیفیت پایین زندگی همبستگی مثبت گزارش شده است ( بیلینگ ، موس 1981 ، نامیر ، دولکوت و فاوزی 1987 ) . این مطالعات نشان می دهد که کنار آمدن رفتاری فعال و شناختی فعال نسبت به کنار آمدن اجتنابی بیشتر ممکن است از نظر روانشناختی کمک کننده باشند . نصری و همکاران ( 1380) در پژوهشی نشان دادن که تکنیکهای رفتاری شناختی ، روش های موثری بوده اند و کاربرد این روش ها پس از اتمام پژوهش مبین آن بوده است که بیماران آنها را از راه های سودمندی برای مبارزه با شرایط استرس زای شیمی درمانی می دانستند . علاوه بر این ، شیوه های درمانی مورد استفاده ، تغییرات مثبتی در پاسخهای مقابله شناختی مثبتی در پاسخهای مقابله شناختی ایجاد کردند . این یافته ها همچنین با یافته های مطالعات بوریش وکرای ( 1987 ) و مارور ( 1986 ) همخوانی دارد . بررسی کوهن وکوتن ( 2006) بر روی بستگان بیماران سرطانی در اسرائیل نیز نشان داد که مداخلات شناختی رفتاری گروهی توانسته است میزان سازگاری بستگان بیماران سرطانی را با بیماری به شکل معنی داری افزایش دهد . نتایج پژوهش حجاران ( 1372 ) نیز حاکی از آن بود که مداخلات شناختی رفتاری در کاهش آشفتگیهای ناشی از سرطان در کودکان سرطانی موثرتر از مداخلات پلاسیبویی و دارویی بوده است . در این مطالعه درمان شناختی رفتاری و ترکیبی در مقایسه با مداخلات پلاسیبویی و دارویی تنها ، اثر بخشی بیشتری نشان دادند ولی بین این دو دسته مداخله یاد شده تفاوت محسوسی وجود نداشت که این یافته ها با نتایج پژوهشی جی و همکاران ( 1991 ) همخوانی ندارد . در بررسی جی و همکاران ( 1987) ، اثر بخشی مداخله های رفتاری شناختی ، دارویی و درمان به وسیله انحراف توجه ( فیلم کارتونی ) مورد مقایسه قرار گرفت . در این بررسی مشخص شد که مداخله های رفتاری شناختی از دو مداخله دیگر موثرتر بوده است و میان مداخله دارویی و درمان به وسیله انحراف توجه تفاوت وجود ندارد . همچنین زمانی که جی و همکاران (1991) مداخله رفتاری شناختی و مداخله ترکیبی ( رفتاری شناختی همراه با دارو ) را در کاهش آشفتگی مقایسه کردند ، مداخله رفتاری شناختی را موثرتر شناختند . نتایج مطالعه فاوزی و همکاران نشان داد که مداخله گروهی سازمان یافته بر بهبود تنش ، خستگی ، اعتماد به نفس و عواطف بیماران سرطانی تأثیر داشت ( 1987 ) . تحقیق مارو(1982 ) بر اساس حساسیت زدایی منظم (SD ) نشان داد که این روش می تواند یک روش موثر برای کاهش پاسخهای شرطی شده به شیمی درمانی در سرطان باشد . در مطالعه ای که با استفاده از پرسشنامه پاسخهای مقابله جوانان (CRI-Y ) ، مقیاس مقابله مذهبی و مقیاس اضطراب صفت حالت اسپیلبر گر توسط اگیلاروفایی (1385) انجام شد ، مشاهده شد که بیماران تحت درمان سرطان خون هر دو نوع مقابله هیجان مدار و مسئله مدار را به کار می برند . نمرات اضطراب در این پژوهش با عامل 1 ( امیدواری و گرایش به مقابله متمرکز بر مسئله ) و2 ( جستجوی حمایت اجتماعی و گرایش به مقابله متمرکز بر هیجان ) مقیاس (CRI-Y ) همبستگی منفی نشان داد ، اما با عامل 4 ( پذیرش ، تسلیم و بازداری ابزار هیجان ) این مقیاس همبستگی مثبت و معنی دار بود . همچنین نمرات اضطراب با مقابله مذهبی همبستگی منفی و معنی دار داشت . نتایج پژوهش رمضانی ( 1380 ) نشان داد که حدود 8/40 % افسردگی در حد متوسط تا شدید داشتند . 60% بیماران خدمات مشاوره ای را برای زمانی که تحت درمانهای ضد سرطان بودند لازم می دانستند . بیشترین نیاز به مشاوره مربوط به گروه پرتو درمانی و شیمی درمانی 2/59 % بوده است . نتایج مطالعه لی و همکاران ( 2006) نشان داد که پس از مداخله شناختی ( معنا سازی) بر روی بیماران سرطانی ( سرطان پستان و روده بزرگ ) گروه مداخله نسبت به گروه کنترل در اعتماد به نفس ، خوش بینی ، خودکارامدی و بطور کلی سازگاری روانشناختی بهبود مشاهده شد . نتایج مطالعه گیلبارد ( 2005 ) نیز نشان داد که روحیه قوی مبارزه در بیماران سرطانی با فشار روانی کمتر مربوط است و اکثر بیمارانی که از شیوه های مقابله مسئله مدار استفاده می کردند برای سازگاری با بیماری به روحیه ی مبارزه تکیه داشتند . نتایج پژوهشی که حسنین ، موسگر و براد بوری ( 2005 ) بر روی بیمارانی که تحت درمان سرطان دهان بودند ، نشان داد که میزان افسردگی و اضطراب در این بیماران 25% گزارش شد و بین نتایج روانشناختی ، کیفیت عمومی زندگی و شیوه مقابله این بیماران رابطه قوی وجود دارد . گراسی و همکاران (2004 ) نشان دادند که از میان 277 بیمار سرطانی مورد مطالعه ، 34% در مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی ، نمرات بالا کسب کردند . همچنین ارتباط معناداری بین نمرات این مقیاس و فهرست نگرانی سرطان و مقیاس سازگاری با سرطان ، مشاهده شد .شیوه های مقابله این بیماران عبارت بودند : تقدیر گرایی ، اجتناب و کناره گیری نومیدانه . پژوهش اصغری مقدم ، کریم زاده و عمارلو ( 1385 ) نشان داد که باورهای مرتبط با درد در بیماران سرطانی پیش بینی کننده درد بیشتر و اختلال بیشتر در عملکرد روزانه ، سلامت عمومی و روانی ضعیف تر است . بررسی هروی کریموی و همکاران ( 1385) نشان داد که برنامه مشاوره گروهی بر ارتقاء سطح کیفیت زندگی ، سطح عملکرد عمومی (جسمانی ، نقش ، ذهنی ، احساسی، اجتماعی) و عملکرد اختصاصی بیماران مبتلا به سرطان پستان ( تصویر بدنی ، عملکرد جنسی و لذت جنسی ) موثر است . تعاریف متغیرها 1- مداخلات شناختی رفتاری : درمان شناختی- رفتاری اساسا" مبتنی بر یک مدل نظری از بیماری است بک (1976) . مفهوم ضمنی این مدل این است که عوامل روانشناختی و اجتماعی نه تنها به عنوان پیامد های اختلال زیست شناختی محسوب می شوند ، بلکه به عنوان علل اختلال نیز در نظر گرفته می شوند . درمان شناختی – رفتاری قصد دارد تا بهبودی در بیماری را از طریق مداخله در مولفه های شناختی و رفتاری بیماری ، تسهیل نماید . 2- سازگاری : سازگاری عبارت است از روشی که به فرد اجازه انعطاف پذیری در موقعیتهای مختلف را می دهد ، شامل رفتار پسندیده است و برای مقابله با محرومیت نیز لازم است . سازگاری وسیله است برای ارضاء نیازها یا کاستن از اضطراب و بدست آوردن احساس اعتماد به نفس . مراحل سازگاری یا عدم آن عبارت است از وجود انگیزه ، محرومیت و یا تعارض ، تنش عاطفی ، پاسخ ، کم شدن تنش و تأثیر شاملو (1383 ) . منظور از سازگاری در این پژوهش نمرات آزمودنی در پرسشنامه های حل مسئله اجتماعی و مکانیزمهای دفاعی است . 3- مهارت حل مسئله : مهارت حل مسئله فرایندی است که طی آن فرد تلاش می نماید تا پاسخهای مقابله ای موثر و سازگارانه را هنگام مواجهه با مشکلات زندگی روزمره مورد استفاده قرار دهد یا آنرا کشف کند ( زوریلاونزو 1990 ) . بسیاری از اوقات ، فرایند حل مسائل زندگی روزمره به گونه ای خود به خود صورت می گیرد . با این حال راهبردهای حل مسئله به دو شاخه راهبردهای مسئله مدار و راهبردهای هیجان مدار تقسیم می شود ( بیابانگرد 1384 ) . در این پژوهش منظور از مهارت حل مسئله میزان نمره ای است که آزمودنی در پرسشنامه حل مسئله اجتماعی زوریلاونوز به دست می آورد . مقیاس اندازه گیری این متغیر فاصله ای می باشد . 4- مکانیزمهای دفاعی : مکانیزمهای دفاعی ساز و کارهای روانشناختی می باشد که میان آرزوها ، نیازها ، عواطف و تکانه های فرد از یک سو و بازداریهای درونی شده و واقعیتهای بیرونی از سوی دیگر میانجی می شوند . آنها از این نظر ساز و کار به شمار می روند که ناآگاهانه عملی می کنند و اغلب الگوهای قانونمندی را دنبال می کنند که در آن افراد پیوسته همان دفاع ها را در شرایط گوناگون بکار می گیرند و( ابراهیمی 1377 ) . در این پژوهش منظور از سطوح مکانیزمهای دفاعی نمره ای است که فرد در سطح مقیاس کارکرد دفاعی ( DSMIV 1994 ) بدست می آورد . مقیاس اندازه گیری این متغیر فاصله ای می باشد . 5- نگرشهای مختل : منظور از نگرش های مختل ادراک و برداشت منفی است که فرد از خود و موقعیتهای استرس زای زندگی خود دارد . این برداشت منفی می تواند سازگاری فرد را با مخاطرات زندگی به خطر بیندارزد . منظور از نگرش های ناسالم یا مختل در این پژوهش نموره ای است که آزمودنی در پرسشنامه مقیاس سنجش نگرشهای ناسالم و سیمن وبک ( 1978 ) به دست می آورد . مقیاس اندازه گیری این متغیر فاصله ای می باشد . 6- سلامت روانی : سلامت روانی حالت خاصی از روان است که سبب بهبود ، رشد و کمال شخصیت انسان می گردد و به فرد کمک می کند که با خود و دیگران سازگاری داشته باشد ( ابوالقاسمی 1384) . هر انسانی که بتواند با مسائل عمیق خود کنار بیاید ، با خود و دیگران سازش یابد و در برابر تعارض های اجتناب ناپذیر درونی خود فلج نشود و خود را به وسیله جامعه مطرود نسازد ، فردی است دارای سلامت روانی (دادستان ، 1376 ) . منظور از سلامت روانی در این پژوهش نمره ای است که آزمودنی در پرسشنامه سلامت عمومی کلد برگ ( 1972 ) به دست می آورد . مقیاس اندزه گیری این متغیر فاصله ای می باشد . 7- افکار ناخوشایند :منظور از افکار ناخوشایند افکار آزار دهنده و منفی است که غالبا" موضوع مشخصی دارد و به صورت وسواس گونه فرد را به خود مشغول می دارد و در او استرس و ناراحتی ایجاد می کند . منظور از افکار ناخوشایند در این پژوهش نمره فرد در فهرست ثبت افکار ناخوشایند است . مقیاس اندازه گیری این متغیر فاصله ای می باشد . ابزار پژوهش 1- مقیاس سنجش نگرشهای ناسالم : این پرسشنامه توسط وسیمن وبک درسال ( 1978) ابداع گردید .چهل عبارت این مقیاس انواع نگرش های سالم و ناسالم را می سنجد . پژوهشگران بالینی ( ایوانس و همکاران 1985 ، راش و همکاران 1986، به نقل از هرسن و بلاک 1988 ) معتقدند این مقیاس نسبت به درمان شناختی – رفتاری حساسیت دارد و قادر است چگونگی پاسخ به درمان را نشان دهد . همچنین پژوهشگران ( الیور و بامگارت 1985 ، به نقل از همان منبع ) همسانی درونی این مقیاس را 90% و ثبات آن را 73% گزارش نموده اند . 2- پرسشنامه سلامت عمومی : این پرسشنامه در سال 1972 توسط گلد برگ ساخته شد و به عقیده هندرسون ( 1990) شناخته شده ترین ابزار غربالگری در روانپزشکی و روانشناسی است که تأثیر شگرفی در پیشرفت پژوهشها داشته است . این پرسشنامه به صورت فرم های 60و30و28و12 سئوالی می باشد . فرم 28 سئوالی توسط گلد برگ و هیلیر ( 1979) در اقدامی به منظور افزایش واریانس و بر اساس تحلیل عوامل بر روی فرم اصلی ساخته شد و شامل چهار مقیاس 7 سئوالی ( علایم جسمانی ، اضطراب ، اختلال در کارکرد اجتماعی و افسردگی) می باشد . شیوه نمره گذاری به صورت لیکرت است و دامنه نمره فرد تا 84 خواهد بود ( ابوالقاسمی و نریمانی 1384 ) . گلدبرگ وبلک ول ( 1970) ضریب اعتبار این پرسشنامه را با استفاده از یک چک لیست مصاحبه بالینی بر روی بیماران بخش جراحی 80% ذکر کرده اند . در مطالعه دیگری گلد برگ و همکاران ( 1976) همبستگی پرسشنامه مذکور را با فهرست 90 علامتی تجدید نظر شده در اگوتیس و همکاران ( 1976 ) 78% بیان کردند ( هومن 1377 ، به نقل از ابوالقاسمی 1384 ) . 3- پرسشنامه حل مسئله اجتماعی : پرسشنامه مهارتهای حل مسئله اجتماعی توسط زوریلا ونزو ( 1990 ) به منظور سنجش توانایی حل مسئله ساخته شده است .این پرسشنامه یک اندازه گیری خود گزارش دهی از حل مسئله اجتماعی است که بر اندازه گیری دو مولفه بزرگ جهت گیری مسئله و مهارتهای حل مسئله طراحی شده است . این دو مولفه از طریق 52 آیتم اندازه گیری می شوند . خرده مقیاس های این پرسشنامه شامل دو بعد جهت گیری مسئله ( مثبت و منفی ) و سه سبک پاسخ حل مسئله ( منطقی، بی دقت – تکانشی و اجتنابی ) می باشد . ضریب آلفای کروبناخ و ضریب پایانی باز آزمایی ( بعد از یک ماه ) این پرسشنامه به ترتیب 91/0 و 82/0 گزارش شده است . ضریب همبستگی این پرسشنامه با پرسشنامه حل مسئله هپنروپترسون 56/0 =r معنی دار می باشد . 4- مقیاس کارکرد دفاعی : این مقیاس 30 آیتمی شامل 27 مکانیزم دفاعی ویژه دارای 7 سطح کارکردی است .این 7 سطح دفاعی بر پایه داده های نظری و آزمایشی از بالاترین سطح سازگاری تا سطح پسیکوتیک تنظیم شده است ( 1994DSMIV) آزمودنی به هر سئوال بر پایه یک مقیاس هفت گزینه ای از کاملا" مخالفم تا کاملا" پاسخ می دهد به طوری که از 1 تا 7 ارزش گذاری می شود . هر سطح کارکردی که نمره بالاتری داشته باشد بیانگر تسلط آن سطح از ساز و کارهای دفاعی خواهد بود . این مقیاس توسط قمری (1383 ) از روی مقیاس کارکرد دفاعی DSMIV تهیه شده است . ضریب پایاین باز آزمایی 91/0 است وروایی صورت آن مورد تأیید می باشد . پایایی این فهرست در پژوهش نظام زاده با استفاده از ضریب آلفای کروبناخ برابر با 70/0 بدست آمده . سطوح این مقیاس عبارتند از : * سطح 1: بسیار سازگارانه شامل مواد 1 تا 8 می باشد . * سطح 2 : یا بازداری روانی شامل مواد 9 تا 14 است . * سطح 3 : یا تحریف ذهنی خفیف شامل مواد 15 تا 17 می باشد . * سطح 4: یا نفی که شامل آیتم های 18 تا 20 می باشد . * سطح 5 : یا تحریف تصویر ذهنی شدید که شامل آیتمهای 21 تا 23 می باشد . * سطح 6: یا همل که شامل مواد 24 تا 27 می باشد . سطح 7: یا تنظیم نامناسب دفاعی که شامل آیتمهای 27 تا 30 می باشد . 5-فرم ثبت افکار ناخوشایند : این فرم با اقتباس از کاربک ( 1986) تهیه گردیده است . در طول مداخلات رفتاری در مانجو با استفاده از این فرم افکار مداخله گر را به انضمام افکار اتوماتیک منفی و نوع عواطف مربوط به آنها یادداشت نموده ، با استفاده از مقیاس درجه بندی ( 100-0 ) میزان ناراحتی خود را نشان می دهد برای تجزیه و تحلیل با خود به جبسات درمانی می آورد . جامعه آماری و روش نمونه گیری جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه زنان مبتلابه سرطان سینه که در سال 1386 به مراکز بالینی در شهر مشهد مراجعه کرده اند می باشد . نمونه پژوهش را 40 نفر از زنان مبتلا به سرطان سینه تشکیل می دهند که به صورت تصادفی از میان جامعه تحقیق انتخاب می شوند . با توجه به آزمایشی بودن تحقیق این طرح را می توان با تعداد 30 نفر آزمودنی که به صورت تصادفی از جامعه آماری انتخاب می شوند نیز اجرا کرد . اما بدلیل اینکه امکان افت آزمودنیها وجود دارد تعداد آزمودنیها در این طرح 40 نفر خواهد بود . به این صورت که ابتدا از میان بیماران مبتلا به سرطان پستان مراجعه کننده به مراکز بالینی پس از مصاحبه 40 نفر به صورت تصادفی انتخاب می شوند و سپس بصورت تصادفی در دو گروه مداخلات شناختی رفتاری و کنترل جایگزین می شوند . روش پژوهش این پژوهش به جهت آزمایشی است که در آن از پیش آزمون و سپس آزمون با گروه کنترل استفاده می شود . شناختی رفتاری ...... کنترل ....... هر دو گروه پیش آزمون می شوند ، گروه شناختی رفتاری مداخله دریافت می کند و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نمی کند و سپس هر دو گروه پس آزمون می شوند و یک ماه بعد هر دو گروه پیگیری می شوند . در این پژوهش جنسیت ، وضعیت تحصیلی و سن تا حدی کنترل می شوند . متغیر مستقل در این پژوهش مداخله رفتاری و میزان سازگاری متغیر وابسته می باشد . روشهای تجزیه و تحلیل داده ها در این پژوهش از آزمون تحلیل واریانس با اندازه های مکرر به منظور ازمون هر یک از فرضیه ها استفاده می شود . همچنین آزمون چند مقایسه ای میانگینها به منظور مقایسه میانگین نمرات به دو به دو هر یک از متغیرها در مراحل پیش آزمون و سپس آزمون و پیگیری مورد استفاده قرار خواهد گرفت . منابع فارسی : 1- ابوالقاسمی ، عباس . نریمانی ، محمد ( 1384 ) . آزمونهای روانشناختی . اردبیل : انتشارات باغ رضوان 2- دادستان ، پریرخ ( 1373 ) . روانشناختی مرضی تحولی : انتشارات سمت . 3- معانی ، ایرج (1376 ) . طب رفتاری شیراز . انتشارات : دانشگاه شیراز 4- شاملو ، سعید ( 1383 ) . بهداشت روانی . تهران . انتشارات : رشد 5- نصری ، صادق ( 1372 ) . بررسی اثر بخشی مداخلات رفتاری شناختی در کاهش اثرات جانبی رواشناختی شیمی درمانی در بیماران سرطانی و بهبودی شیوه های مقابله آنها . رساله کارشناسی ارشد روانشناختی بالینی . تهران . دانشگاه علوم پزشکی ایران . 6- حجاران ، محمود ( 1373 ) . مقایسه اثر بخشی مداخلات شناختی رفتاری ، دارویی و پلاسیبویی در کاهش آشفتگیهای ناشی از سرطان . رساله کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی . تهران . دانشگاه علوم پزشکی ایران . منابع انگلیسی : 7- cohen ,M.S.kuten ,a.(2006) . cognitive – behavior group intervention for relatives of cancer patients . journal of psychosomatic research . vol. 61 8- gilbar,o . &plivazky , n.(2005) . mental adjustment coping stratehies ,and psy chological distress among end stage renal disease patients . journal of psy chosomatic research vol . 58. 9- lee ,v . schoen ,r.s edgar ,l. &laizner ,a( 2006) . meaning – making intervention during breast or colorectal cancer treatment imptoves self – esteem , optimism , and self – efficacy . social science medicine vol . 62 . 10 – grassi ,l. &travado ,l. &moncayo ,f.l.g .(2004) psychosocial moebidity and its correlates in cancer patients of the mediterranean area . jornal of affective disorders . vol . 83 .
کوردستان
کردستان موقعیت جغرافیایی استان کردستان موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی استان کردستان استانی سرسبز و خرم با وسعتی معادل بیست و هشت هزار و دویست و سه کیلومتر مربع در غرب ایران و در مجاورت بخش شرقی کشور عراق قرار دارد. این استان که در دامنه ها و دشتهای پراکنده سلسله جبال زاگرس میانی قرار گرفته است، از شمال به استانهای آذربایجان غربی و زنجان ، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به استان کرمانشاه و از غرب به کشور عراق محدود است. استان کردستان بین سی وچهار درجه و چهل وچهار دقیقه تا سیوشش درجه و سی دقیقه عرض شمالی و چهل وپنج درجه و سیویک دقیقه تا چهل وهشت درجه و شانزده دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. استان کردستان براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال یکهزار و سیصد و هفتاد و پنج دارای هشت شهرستان، دوازده شهر، بیست و یک بخش، هفتاد و هشت دهستان و هزار و هفتصد و شصت و پنج آبادی دارای سکنه بوده است. شهرستانهای این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، کامیاران و مریوان. در حال حاضر استان کردستان با مجموعه شهرها، روستاها و عشایری که در اقصی نقاط آن پراکنده شده و استقرار یافته اند، به یکی از نواحی در حال توسعه غرب کشور تبدیل شده و از پتانسیلهای توریستی و تفرجگاهی بسیار خوبی برخوردار می باشد.مرکز این استان شهر سنندج می باشد. جغرافیای طبیعی و اقلیم استان کردستان این استان منطقهای کاملاً کوهستانی است که از مریوان تا دره قزلاوزن و کوه های زنجان جنوبی در مشرق گسترده شده است. ناهمواریهای این استان که تحت عنوان ناحیه کوهستانی کردستان مرکزی بررسی میشود، مشتمل بر دو بخش غربی و شرقی است. این دو قسمت از نظر شکل پستی و بلندی و جنس زمین متفاوتند. قسمت وسیعی از سنندج، مریوان و سرزمینهای اطراف آنها تا جنوب کردستان بخش کوهستانی غربی را تشکیل میدهد. در این ناحیه، یکنواختی و سستی جنس زمین اشکال مشابهی را به وجود آورده که از ویژگیهای آن کوههای گنبدی شکل با شیب یکنواخت و ملایم همراه با دره های باز است. این یکنواختی را طبقات آهکی سخت و سنگهای درونی که بین لایه های سست ظاهر میشوند، درهم ریخته و آن را به صورت صخره های عریان درآورده است. نوع مشخص این ناهمواریها، ناحیه کوهستانی چهل چشمه در بین مریوان و سقز است که دنباله پستی بلندیهای این ناحیه را در جنوب و مشرق، تشکیل داده اند و دامنه غربی آن تا داخل کشور عراق کشیده شده است. در این ناحیه شعبه های رود قزلاوزن در شرق و شمال شرقی و رود سیروان در حنوب چهره زمین را به طور کامل تغییر داده اند. بخش کوهستانی شرقی، قسمتهای شرقی سنندج را دربرمیگیرد و درحد فاصل ناحیه غربی و شرقی، یک رشته از ارتفاعات آتشفشانی شمالی - جنوبی را به وجود می آورد. در شرق این رشته کوه، شهرستانهای قروه و بیجار قرار گرفته اند که شکل زمین در آنها با پستی و بلندیهای ناحیه غربی به کلی متفاوت است. از ویژگیهای این ناحیه، وجود یک حصار کوهستانی متشکل از سنگهای دگرگونی و رسوبی است که دشتهای مرتفع هموار و تپه ماهوری را احاطه کرده است. در این ناحیه به استثنای کوههای بیجار، دشتهای نسبتاً وسیعی نیز وجود دارد. این دشتها به وسیله شعبه های رود قزل اوزن قطع شده و به صورت تپه ماهور درآمده اند. مرتفعترین دشت این ناحیه «هوهتو» خوانده میشود که با دو هزار و دویست متر ارتفاع در شمال سنندج واقع شده است. بلندترین کوههای این ناحیه، شاهنشین در شمال بیجار، شیدا در مرکز و پنجه علی بین قروه و سقز است. استان کردستان به طور کلی تحت تأثیر دو جریان عمده هوای گرم و سرد قرار دارد و اقلیمهای گوناگونی را به وجود میآورد. بیشترین میزان بارش جوی در ناحیه غربی استان (شهرهای بانه و مریوان) حدود هشتصد میلیمتر در سال و کمترین میزان بارندگی آن در ناحیه شرقی حدود چهارصد میلیمتر در سال است. میزان نزولات جوی در قسمت مرکزی استان (شهرهای سقز و سنندج) نزدیک به پانصد میلیمتر در سال است. تمام قلمرو استان در بهار و تابستان آب و هوایی خنک و معتدل دارد. مقایسه ارقام میانگین دمای ماههای مختلف سال در مرکز استان نشان میدهد که متوسط دمای روزانه در اردیبهشت ماه شانزده و یکدهم و در مهر ماه شانزده و نهدهم درجه سانتیگراد است. میانگین دمای ماههای این دوره از بیست و دو تا بیست و هشت درجه سانتیگراد متغیر است. این درجه، دمای مطلوبی برای صنعت گردشگری میباشد. از اینرو شش ماه از سال در مرکز استان کردستان برای جریان جهانگردی بهترین و مناسبترین ایام به حساب می آید. سردترین ماه سال در شهرستان سنندج، بهمن ماه است که حداقل دمای آن به حدود یک درجه زیر صفر میرسد. تعداد روزهای یخبندان در سنندج نود و دو روز در سال گزارش شده است. در پهنه استان کردستان پاره اقلیمهای گوناگونی وجود دارد که در زیر به انواع و نواحی مشخص آن اشاره میشود: - دره میرآوا (امیرآباد) که زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل دارد. - مسیر سنندج به سمت سقز (دشت اوباتو) که زمستانهای معتدل دارد. - مسیرمریوان به دربنددزلی که زمستانهای سرد با یخبندانهای طولانی دارد و در فصل تابستان روزهای آن گرم و شبهای آن خنک است. - ناحیه اورامانات که آب و هوای آن مرطوب و معتدل است. - مسیر سنندج به مریوان که اقلیمی نیمه خشک و نیمه مرطوب دارد. نفوذ توده های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تأثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگلهای انبوه بلوط و گونه های مختلف درختان جنگلی شده است. پوشش گیاهی این ناحیه مناظری شگفت انگیز و باشکوه دارند.از آنجا که تنوع اقلیمی همراه با سایر شرایط مناسب، از جاذبه های مهم در صنعت جهانگردی به شمار میرود و جهانگردان خواهان دمای مطلوب و مطبوعی (بیست و پنج- بیست و دو درجه سانتیگراد) هستند، استان کردستان به ویژه در فصول بهار و تابستان از این نظر بسیار مناسب و دارای توانایی های جهانگردی قابل توجهی می باشد. صنایع دستی در استان کردستان تهیه و تولید انواع فرآورده های دستی از دیرباز مرسوم بوده است. مهمترین صنایع دستی استان مذکور عبارتند از: سفالگری و سرامیک سازی هنر سفالگری از زمانهای بس کهن در کردستان رایج بوده و ظرف های سفالین متعددی در زیرزمین کشف شده و نشان می دهد که این هنر در دوره پیش از تاریخ در کردستان مورد توجه فوق العاده مردم بوده و تعدادی از آنها را در گورهای مردگان پیدا کرده اند زیرا مردم آن زمان اعتقاد داشتند که پس از مرگ مجدداً زنده می شوند و به این ظروف احتیاج خواهند داشت و از این رو در هنگام به خاک سپردن مردگان مایحتاج زندگی را هم با آنان دفن می کردند. در دوره ساسانیان جنس لعاب تکامل یافت و ظروف لعابدار بسیار زیبایی می ساختند و تعدادی از این ظروف از زیر خاک بیرون آمده و هنر سفال سازی از آن تاریخ به بعد در ایران رونق پیدا کرد و ظروف لعابدار با گل معمولی ساخته می شد و آن از خاک رس بدون ماسه و شن و مواد آهکی بود و این نوع ظروف در کردستان به وفور پیدا می شود. کاشی کاری: صنعت کاشی کاری نیز در کردستان رونق بسیاری دارد و این صنعت از قرن سیزدهم ه.ق به بعد رو به پیشرفت گذاشت و داخل مسجد دارالاحسان و مسجد دارالامان و خانه های قدیمی سنندج از کاشی های معرق پوشیده است و هنر ساختن کاشی های معرق در زمان امان الله خان اول اردلان (1214-1240 هجری) ساخته شد و به حد کمال رسید و صنعت کاشی سازی در این زمان رو به تکامل گذاشت. قالیبافی: قالی بافی در کردستان بسیار رایج است و نام کردستان همیشه مترادف با مهمترین قالی های دستباف بوده که با کمال ذوق و سلیقه پدید آمده است و قالی افشار و سنندج و بیجار و بوکان امروز شهرت جهانی دارد و به تحقیق یکی از پرارزش ترین فرشهای ایران است. بیشتر طرح های مورد استفاده قالیبافان در کردستان طرح های شکسته بوده است و بندرت از طرح های دیگر استفاده می شود. از میان این طرح ها می توان به طرح ماهی درهم (هراتی)، ریزماهی نقش بته ای, گل وکیلی, گل میرزاعلی, گل مینا و شاخ گوزن و میناخانی اشاره کرد. نقش ماهی درهم (هراتی), در بین طرح های کوچک (تکرار شونده) ایران ظریف ترین و زیباترین طرح بشمار می رود. طرح هراتی, طرحی ماهرانه و در عین حال ساده است که حاکی از رعایت موازین و قیود و زیبایی و ظرافت و ذوق و سلیقه ایرانی است. ریزه ماهی: نقش بسیار ریز ریزماهی درهم که از آن ریزتر غیرممکن است, به خرده ماهی نیز معروف است. در این طرح، گلهای بسیار ریز, اضلاع چهارگانه لوزی را تشکیل می دهند که اکثراً گل هشت پری را دربردارد. نقش بته ای: نقش بته ای نیز یکی دیگر از نقوش رایج بعد از هراتی است که از روزگار قدیم, تقریباً در همه انواع دستبافت ها, بخصوص ترمه, قالی, قلمکار متداول بوده است و از حدود شصت گونه نگاره بته ای متداول در قالی بافی ایران تعدادی نیز در سنندج مورد علاقه بافندگان بوده و آنها را با حالات مختلف می بافند. از انوع بته می توان جقه خرقه ای, جقه (سه گره ای), جقه زمردی, جقه دو گره, جقه ریز, جقه توپی (هشت پر) را نام برد. جقه خرقه ای: از طرح های بته ای بسیار زیبایی است که در سنندج معروف به جقه چارکی است. این نقشه معمولاً در قالی هایی با ابعاد بزرگ بافته می شود. حد فاصل جقه های بزرگ, جقه های کوچک و گلهای ساده است که بسیار ماهرانه بافته می شود. جقه (سه گره ای): این نوع جقه برای قالی هایی با ابعاد 3×2 مترمربع مناسب است و منظور از سه گره اندازه طول جقه است. (هر گره 5/7 سانتیمتر). درفاصله جقه ها بندهای ساده و گلهای کوچک قرار می گیرند و نیز داخل جقه ها اشکال مختلفی پر می شود. جقه زمردی: همان جقه سه گره ای است, با این تفاوت که نوار سبز رنگی دور تا دور شکل جقه را می گیرد و دایره های کوچکی در فواصل منظم بر روی این نوار قرار می گیرد, در این حالت دایره ها زیبایی خاصی به فرم جقه داده و آن را خوشرنگ می کنند. جقه (دو گره): این طرح را به دو گونه می بافند. در جقه های دو گره ای بر حسب سلیقه بافندگان عرض جقه تغییر می نماید ولی طول آن بندرت تا 2 سانتیمتر تغییر می کند. جقه ریز: این جقه بخصوص اندازه پشتی بوده و در اندازه های دیگری کار نمی شود و حالت خاص خود را دارد و قسمت داخل جقه ها را بوسیله گل سرخ پر می کنند. جقه توپی (هشت پر): این طرح به وسیله ترکیب کردن هشت عدد جقه دو گره ای با یکدیگر به وجود می آید و قاعده جقه ها به واسطه یک لوزی به هم وصل شده اند و در نهایت به شکل یک دایره می رسند و به این دلیل آن را جقه توپی می گویند. این نقش در اندازه های مختلف بافته می شود ولی در قالی های دو گره ای جلوه خاصی دارد. گل وکیلی: یکی از معروفترین نقشه های مختص سنندج "گل وکیلی" است که در دیگر مناطق بافته نمی شود. در مورد قدمت این طرح می توان به نمونه ای که در موزه فرش (تاریخ بافت آن به اواسط قرن سیزده هجری قمری می باشد.) اشاره کرد. گل میرزاعلی: گل میرزاعلی, یکی از نقشه های «گل فرنگی» سنندج است. انواع متعددی از گل فرنگ در سنندج بافته می شود که به نامهای گل و بلبل عروس و داماد, گل و عروس نامیده می شود و امروزه نسبت به اوایل رواج آنها کمتر بافته می شوند. شاخ گوزنی (یحیی چلمی): این طرح که دو نمونه از آن در موزه فرش تهران نگهداری می شود از جمله نقش های سنندج بوده و مختص سنندج است. علاوه بر نقشه هایی که شرح داده شد, نقشه های دیگری چون گل چینی و گل جرسه را نیز می توان نام برد. گلیم: مبدأ مشهورترین گلیم های کردستان, سنه است که در حال حاضر شامل سنندج و اطراف آن می شود. این منطقه از مراکز مهم تولید قالی و گلیم های کردستان به شمار می آمده است. سنه از زمان سلطنت صفویان پایتخت کردستان بوده است و تأثیر صفویان در گلیم های به جای مانده از قرون هجدهم, نوزدهم و اوایل قرن بیستم به وضوح دیده می شود. گلیم های قبایل سنجابی و جاف تحت تأثیر آویزهای زربافت و قلاب دوزی شده صفوی است. گلیم های سنه چه از نظر فنی و چه از لحاظ زیبایی شناسی با دیگر گلیم هایی که توسط قبایل و چادرنشینان کرد بافته شده, تفاوت دارد. در بافت آنها نوعی ذوق هنری دیده می شود و بیش از گلیم های دیگر به فرش های گره دار ایرانی شبیه است. به طور کلی گلیم ها را از نظر ترکیب بندی می توان به سه دسته تقسیم کرد: 1- تکرار مکرر طرح های گل دار و یا یک طرح گل دار که از میخ یا داربستی آویزان شده و توسط حاشیه ای باریک و یا مجموعه ای از حاشیه ها احاطه شده است. نگاره ها شامل برگ, پیچک, ساقه و گل است. 2- در این گروه گل ها ظریف تر شده و ترنجی مجزا در مرکز آن قرار دارد. طرح این گلیم ها بسیار شبیه قالی های گره داری است که تجار فرش تهران به آن «براتی» می گویند. براتی مضمونی پیچیده و مرکب از گل های کوچک, بته و کندوی عسل است که تصویر یک باغ را به یاد می آورد. 3- سجاده هایی که به علت داشتن محراب پیازی شکل از سجاده های دیگر کشورها متمایزند. اندازه بافت گلیم ها اکثراً کوچک است, اما بعضی از آنها بزرگ و تقریباً مربع شکل است. این گلیم ها اکثراً دارای بافت هایی چاک دار است, اما اضافه کردن پودهای ضمیمه و پودهای منحنی از مشخصاتی است که معمولاً در دیگر گلیم های کرد یافت نمی شود. رنگ ها غالباً آبی, قرمز و سفید است و گاهی از رشته های فلز نیز در آنها استفاده شده است. تارها معمولاً نخی است و تارهای پشمی به ندرت در آنها به کار می رود. پودها غالباً از رشته های بلند پشمین, فلزی, ابریشمی و اخیراً پلی کروم ابریشمین درست می شود. ریشه ها را که امکان صدمه دیدن آنها بسیار زیاد است, به شکل دسته تارهای گره دار می بندند و اگر به اندازه کافی بلند باشد, مجدداً گره خورده و به شکل توری و شبکه درمی آورند. گلیم های سنه به خاطر ظرافت و زیبایی خود شهرت خاصی دارد. در ده ساله اخیر, با این که از ظرافت سابق آن کاسته شده, اما هنوز دارای کیفیتی مطلوب است. بعضی از گلیم های سنه در گذشته توسط خانم ها به صورت دیوار آویز یا پوشش مخصوص در حمام به کار می رفته است. گلیم های سنه, گلیم های بسیار نفیس است که ارزش واقعی آنها توسط کلکسیونرها در مزایده های دهه 1950 و 1960 م شناخته شده است. گلیم های بیجار : بیجار که یکی از شهرهای تجاری حاشیه ای کردستان است, دارای گلیم مخصوص به خود است. بعضی از این گلیم ها نسخه های ساده گلیم های سنه با پشم زبر و رنگهای تند است و بعضی دیگر دارای بافت های چاک دار پشمین و تارهای نخی است. گلیم های بیجار معمولاً طویل و باریک است و در آن از ترنج های رنگین مثلثی و یا لوزی شکل استفاده می شود. بیشتر گلیم های منطقه دارای دو حاشیه بوده و از دیگر ویژگی های بعضی از گلیم ها, بافت انسان و حیوان در متن یا حاشیه های آنها است. طرح حیوانات نیز در متن این گلیم ها, اهمیت گله های گوسفندان و بزها را نشان می دهد. که به عنوان ثروت قابل حمل به آن تکیه می کنند. البته حیوانات دو سر از ویژگی کارهای تزئینی کردها, من جمله در کیف ها است. گلیم شاهسون بیجار: شاهسون های بیجار در قرن هجدهم از دشت مغان مهاجرت کرده و در روستاهای مابین زنجان و قزوین در نزدیکی بیجار و شمال همدان مستقر شدند. اهالی این منطقه ترک زبان هستند و استقلال خود را کاملاً حفظ کرده اند. بسیاری از نگاره هایی که در گلیم های شاهسون بیجار به چشم می خورد, از مناطق دیگر آمده است. با آن که بسیاری از گلیم ها با طرح های پود رو و پودهای چرخان تزئین می شود, اما در عین حال اسلوب بافت چاک دار همراه با پشم و نخ نیز در آنها به کار می رود. منبت کاری: منبت کاری چوب در کردستان از قدیم رواج داشته و درهای چوبی در کردستان و برخی از روستاهای آن که به جای مانده متعلق به دوران صفوی بوده که دارای کنده کاریهای دقیق و به صورت گل و کتیبه های گوناگون است. منبت کاریهایی که بر در امامزاده ها و مشایخ انجام شده بسیار باارزش است و امروز هم منبت کاران کرد در کردستان به کار خود ادامه می دهند و منبت کاری رواج کامل دارد. اکنون در سنندج معروفترین و زبردست ترین منبت کاران در کارگاههای خود مشغول به کارند همراه با سبک های جدید, که در آن ابداع و ابتکار خود را محفوظ داشته اند. نازک کاری چوب: ساخت فرآورده های چوبی و نازک کاری در سنندج سابقه طولانی دارد و محصولات چوبی این شهر از قدیم الایام خواستاران فراوانی داشته, بویژه تخته شطرنج های سنندج از مرغوبیت خاصی برخوردار است و در کارگاههای نازک کاری علاوه بر تهیه تخته شطرنج محصول های دیگری از قبیل قوطی سیگار و شیرینی خوری و کیف زنانه و جعبه و لوازم آرایش و سینی و بشقاب و غیره تولید می شود و امروز کارگاههای خراطی کردستان بیشتر به تهیه قلیان و پیپ چپق و عصا و چوب دستی و چوب سیگاری می پردازند. دستبافی: یکی دیگر از صنایع دستباف کردستان موج بافی است. کردها از موج برای نگهداری رختخواب و وسائل اضافی بهره برداری می کنند و در ضمن به عنوان پشتی هم از آن استفاده می نمایند و زیبایی خاصی به محل زندگی می دهد. تهیه موج که مانند پارچه نازک و لطیف است در اغلب شهرها منجمله سنندج, سقز, بانه و مریوان رواج دارد. شالیبافی: شال یک نوع پارچه است که برای تهیه لباس کردی مورد استفاده واقع می شود. دستبافان شال این مناطق با استفاده از پشم بز که در اصطلاح محلی به آن مرز گویند شال را تولید می کنند. سایر صنایع دستی رایج در استان کردستان را نمدمالی, پولک دوزی و حصیربافی تشکیل می دهد. بناهای یادبود تاریخی: 1-غار تاریخی کارفتو ، دیواندره و سقز 2-عمارت مشیر ، سنندج 3-قلعه قمچوقای ، بیجار 4-حمام غسلان ، قروه 5-بازار سنندج ، سنندج 6-ساختمان وکیل الملک ، سنندج بناهای یادبود مذهبی : 1-مسجد جامع سنندج ، سنندج جاذبه های طبیعی : 1-دریاچه زریور ، مریوان فرهنگ و هنر: 1-صنایع دستی 2-روستای اورامانات ، مریوان 3-موزه سنندج ، سنندج تاریخچه استان استان كردستان بخشی از سرزمینی است كه تحت حكومت مادها اداره می شده است . كردها یكی از شعبه های مشهور نژاد آریایی هستند كه از حدود 2000 سال پیش از میلاد مسیح از شرق به ایران وارد شده و به شمال غربی و مشرق دریاچه ارومیه مهاجرت نموده اند و محققان در آریایی بودن آنها شكی ندارند . كردها مردمانی ایرانی تبار هستند كه زبان ، فرهنگ و آداب و سنن آنان در ارتباط و پیوند با دیگر مردمان در قلمرو زیست اقوام ایرانی است . بر اساس مت كتیبه داریوش در تخت جمشید و بیستون دولت ماد در سال 550 پیش از میلاد مسیح در قلمرو دولت هخامنشیان قرار داشته است در عصر سلجوقیان و به ویژه در عهد حكومت طغرل بیگ تمامی ناحیه جبال كوهستانی غرب ایران (كردستان) به عراق عجم نام گذاری شده ، زیرا القایم با ... خلیفه عباسی طی منشوری در سال 437 ه . ق از طغرل بیگ سلجوقی به عنوان ملوك العراقین نام برده است . عطاءالملك جوینی در بیان نبرد هلاكوخان مغول به فرقه اسماعیله و ارسال تداركات و پشتیبانی آنان از ولایت اكراد یاد كرده است . به نظر می رسد كه در دوره ایلخانان مغول كردستان از عراق عجم شده باشد در اوایل قرن هفتم هجری سلیمان شاه از تركمانان ایوه بر آن حكومت كرده است . شرف الدیم بلیسی حدود كردستان را در روزگار صفوی و در كتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یك جا ذكر می كند و در شرف نامه سرزمین لرستان و قوم لر را با كردها یكی می شمارد . در تقسیمات روزگار صفویه كردستان ولایتی است كه از ولایت كرمانشان جدا و شامل چهار حاكم نشین خورخوره ، جوانرود ، اورامان و الكاء بانه بود . پس از انقلاب مشروطیت بر اساس قانون مصوب 14/2/1325 هجری قمری بر طبق قانون تشكیل ایلات و ولایات و دستورالعمل آن ایران به چهار ایالت و 23 ولایت در تقسیمات جدید تقیم كه كردستان اردلان به دلیل حكومت خاندان اردلان (یكی از خاندان های كرد) بر آن به ان نام خوانده شده است . در اولین تصمیم گیری درباره تقسیمات جدید كشوری به موجب تصویب نامه شماره 1375 – 9/9/1316 شمسی ایران به 6 استان تقسیم شد كه استان غرب مشتمل بر شهرستان های كردستان ، كرمانشاهان ، گروس ، باوندپود (كلهر) ، پشت كوه و لرستان بود .مساحت استان كردستان 25611 كیلومتر كیلومتر مربع و دارای 180 كلومتر مرز مشترك در قسمت غربی خود با كشور عراق است . این استان از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان و از جنوب به استان كرمانشاه و از شرق به استان همدان محدود است . آب و هوای استان در ناحیه شمالی آب و هوای نسبتا سرد و در نواحی جنوبی معتدل كوهستانی است و دارای فلات های مرتفع و خشك و دشت های حاصلخیز مانند دشت مریوان ، دشت اوباتو ، دشت ئیلاق یا دهگلان ، دشت قروه و دشت كامیارن است . رودهای استان با توجه به وضع طبیعی و توپوگرافی منطقه دارای مشخصات خاصی هستند مانند پایین بودن بستر رودخانه از سطح زمین های مجاوره ، افزایش آب در فصل بهار ، غیر قابل استفاده برای قایقرانی و .... این رودخانه ها به سه حوزه دریای خزر ، دریاچه ارومیه و خاك عراق وارید می شوند . كوه های كردستان قسمتی از كوه های غرب ایران رات تشكیل داده اند و مهم ترین آنها برانان در شرق چهل چشمه (چهل چمه) به ارتفاع 3120 متر در غرب دیواندره – كوه عوالان به ارتفاع 2665 متر در بین گاورود و كامیارن ، قره داغ داغ به ارتفاع 3120 متر در شمال بیجار ، گوژه به ارتفاع 2666 متر در بین دهگلان و سنندج ، كوه آبیدر به ارتفاع 2550 متر در سنندج ، كوه بزرگ شاهو به ارتفاع 3325 متر كه بلندترین كوهستان استا است . براساس نتایج سرشماری عمومی سال 1375 جمعیت استان 1،346،383 نفر بوده است كه 90/99 % جمعیت استان مسلمان هستند و بیشتر مردم تابع و پیرو مذهب شافعی و بقیه نیز پیرو مذهب تشیع هستند . مركز استان كردستان شهر سنندج است كه در فاصله 520 كیلومتری جنوب غربی تهران قرار دارد كه بنیاد جدید ان در سال 1046 هجری قمری توسط سلیمان خان اردلان پایه گذاری شد . این شهر دارای بازار ع مساجد ، حمام ها و عمارات متعدد و قدیمی است كه مجموعه ای از آثار فرهنگی را در خود جای داده كه از مهمترین آنها می توان به موزه سنندج – خانه كرد – مسجد دارالاحسان (جامع) باغ و عمارات خسروآباد ، مسجد والی ، بازار قدیمی و بازار سرتپوله – مسجد رشید قلعه بیگی ، مسجد میرزا فرج الله ، قرآن نگل ، مسجد وزیر ، مسجد وكیل ، كلیسای سنندج ، امام زاده پیر عمر ، امام زاده هاجر خاتون ، پل قشلاق ، حمام های پاشا خان ، خان ، وكیل الملك ، دوخزینه ، شیشه و عمارت آصف دیوان ، عمارت و باغ آیت الله مدوخ ، عمارت امجدالاشراف ، عمارت مشیردیوان ، ساختمان شهرداری مركزی و موزه تاریخ طبیعی را می توان نام برد . در این استان مجموعا 9 شهرستان ، 23 شهر ، 26 بخش و 83 دهستان و 1767 آبادی دارای سكنه و 192 آبادی خالی از سكنه است . شهرستان های استان عبارتند از : سنندج ، سقز ، مریوان ، بانه ، بیجار ، سروآباد ، قروه ، كامیارن و دیواندره كه هر یك از این شهرستان ها دارای آثار فرهنگی و باستانی بوده و در مریوان دریاچه زریوار كه بزرگترین و تنها دریاچه آب شیرین ایران است قرار دارد . مراتع و فضاهای گردشگری زیادی در این استان وجود دارد كه در فصل های بهار و تابستان بهترین اب و هوا را داشته و زیبایی طبیعت آن زبانزد خاص و عام است . مردمان كرد آریایی نژاد هستند كه چندین هزار سال قبل از میلاد به این منطقه مهاجرت كردهاند. تاریخ اقوام كرد تا قبل از اسلام چندان روشن نیست. در اسناد سومری و بابلی و اكدی و آشوری نام اقوامی دیده میشود كه شباهت به كلمه كرد دارد، ولی از همه نزدیكتر چه از لحاظ زبانشناسی و چه از نظر جغرافیایی و چه از نظر توصیفی، نام قومی است به نام «كردوخوی» كه در كتاب «سفر جنگی» گزنفون ذكر شده است.این قوم در كوهها و درههای میان عراق و ارمنستان و مخصوصاً در محلی كه امروزه «زخو» نامیده میشود و در شصت كیلومتری شمال غربی موصل در عراق قرار دارد، ساكن بودهاند. گزنفون، آنان را تا هنگامی كه به جلگههای شمال رسیدند، تعقیب كردند و صدماتی نیز بر آنها وارد آوردند.«پولیبیوس» (دویست- یكصد و بیست ق.م) نیز از اقوامی كه در قسمتهایی از آذربایجان كنونی زندگی میكردند و بهنام «كورتییوی» یا «كورتیای» خوانده میشدند، یاد میكند. «استرابون» و «لیوی» میگویند كه این اقوام در فارس نیز ساكن بودهاند. چنانكه در زمان ساسانیان و اوایل اسلام چادرنشینان كوهستانهای فارس را كرد میخواندند. اگر تاریخ اقوام كرد در پیش از اسلام تاریك و مبهم است، تاریخ آنان در پس از اسلام در پرتو تألیفات مورخان اسلامی تا اندازهای روشنتر است، ولی در این دوره هم، چون از كرد بهطور فرعی و ثانوی- ضمن اخبار ممالك اسلامی- سخن به میان آمده، درباره تاریخ این قوم بهطور اساسی و مستمر مطلب كاملی نوشته نشده است و فقط در دوره صفوی نخستین كتاب مهم درباره قوم كرد به زبان فارسی تدوین شده كه همان «شرفنامه بدلیسی» است.اعراب در تاریخ شانزده یا بیست هـ .ق. قلعهها و استحكامات كردها را تصرف كردند. در بیستوسه هـ .ق. كه سپاه عربی در ایالت فارس مشغول فتوحات بود، اكراد فارس در دفاع از فسا و دارابجرد شركت داشتند. فتح شهر «زور» و «داراباذ» كه از شهرهای كردنشین بودند، در سال بیستودو هـ .ق. صورت گرفت.ابوموسی اشعری در سال بیست و پنج كردان را سركوب كرد. در سال سی و هشت ه.ق اكراد ناحیه اهواز در قیام «خریت ابنراشد» برضد امیرالمؤمنین علی(ع) جانب خریت را گرفتند و پس از قتل خریت عده زیادی از ایشان كشته شدند.در سال نود هـ .ق. اكراد فارس سر به شورش برداشتند و این شورش بهوسیله «حجاج ابن یوسف ثقفی» سركوب شد. در سال یكصد و چهل و هشت هـ .ق. اكراد موصل قیام كردند و منصور خلیفه عباسی، «خالد برمكی» را برای سركوبی آنان به آنجا فرستاد و وی نیز شورش كردها را سركوب كرد.در سال دویست و بیست و چهار هـ .ق. یكی از پیشوایان اكراد اطراف موصل به نام «جعفر ابن فهرجیس» برضد خلیفه معتصم سر به شورش گذاشت خلیفه سردار معروف خود «آیتاخ» را به جنگ او فرستاد. آیتاخ پس از جنگی سخت جعفر را كشت و بسیاری از اكراد را مقتول یا اسیر كرد و امیران و زنان و اموال ایشان را به تكریت برد.در سال دویست و سی و یك هـ .ق. اكراد به اطراف اصفهان و فارس تاختند. یكی از سرداران ترك خلیفه به نام «وصیف»، پس از پیروزی، نزدیك به پانصد نفر از آنان را به اسیری به بغداد برد.در سال دویست و هشتاد و یك هـ .ق. چادرنشینان عرب با اكراد در نواحی موصل و ماردین متحد شده و تحت رهبری «حمدان ابن حمدون» حنگ علیه معتضد را شروع كردند كه به كشته شدن و اسارت گروهی از آنان منجر شد. در سال سیصد و چهارده هـ .ق. در زمان خلافت المقتدر بالله و امارات ناصرالدوله حمدانی، در ناحیه موصل یك بار دیگر كردها سر به شورش برداشتند.در فاصله سالهای سیصد و بیست و هفت و سیصد و چهل و پنج هـ .ق. شخصی بهنام «دیسم» كه از خوارج بود و پدری عرب و مادری كرد داشت، با گردآوری كردهای آذربایجان، با «آلمسافر» و دیگر حكمرانان آذربایجان به جنگ پرداخت و سرانجام گرفتار شد و در زندان درگذشت.در قرنهای چهارم، پنجم و ششم هجری، «شدادیان» كه كرد بودند حكومتهای مستقلی را در نواحی كردنشین تشكیل دادند. خاندان شدادی از قبیله روادی بودند و دولت معروف ایوبی در مصروشام از همین خاندان برخاستند.در سال سیصد و نود و پنج هـ .ق. عضدالدوله دیلمی با كردهای موصل درگیر شد و پس از غلبه، قلاع آنها را ویران كرد و همه سران كرد را به قتل رسانید.در سال سیصد و هفتاد و سه هـ .ق. «محمدبن غانم» همراه كردان برزكانی در حوالی قم علیه فخرالدوله دیلمی سر به شورش برداشت، لیكن فخرالدوله دیلمی سر به شورش برداشت، لیكن فخرالدوله به وسیله «بدربن حسنویه» با وی از در صلح و آشتی درآمد، اما دیری نپائید كه سپاهی را روانه سركوبی وی كرد. محمدبن غانم در این پیكار شكست خورد و به اسارت سپاهیان فخرالدوله درآمد و در اسارت درگذشت.یكی از رویدادهای مهم دوران زمامداری شرفالدوله دیلمی (سیصد و هفتاد و دو- سیصد و هفتاد و نه هـ .ق.) پیكار او در سال سیصد و هفتاد و هفت هـ .ق. با بدربن حسنویه در كرمانشاه است كه به پیروزی بدر و شكست شرفالدوله منجر شد. در نتیجه بدربن حسنویه بر قسمت مهمی از عراق عجم مسلط شد. وی در سال چهارصد و پنج هـ .ق. به دست طایفهای كرد كه «جورقان» نام داشت، كشته شد. شمسالدوله پسر فخرالدوله دیملی بلافاصله متصرفات وی را ضمیمه قلمرو خود كرد. شاپور خواست (خرم آباد)، دینور، بروجرد، نهاوند، اسدآباد و قسمتی از اهواز ازجمله متصرفات او بودند.ظاهراً اصطلاح كردستان را سلاجقه برای تمیز نواحی كردنشین از ولایت جبال عراق وضع كردند و آن ایالتی بود مشتمل بر سرزمینهای بین آذربایجان و لرستان و قسمتی از اراضی سلسله جبال زاگرس كه مركز آن نیز در ابتدا ناحیه بهار در هجده كیلومتری شمال غربی همدان و بعدها چمچمال در نزدیك كرمانشاه امروزی بود.شهرهای كردستان در زمان حمله مغول از قتل و غارت مصون نماند. در زمان تیمور و تركمانان قرهقریونلو و آققریونلو، كردستان و دیار بكر میدان تاخت و تاز سپاهیان تیمور و تركمانان شد. شاه اسماعیل اول- مؤسس سلسله صفویه- به علت این كه كردها پیرو مذهب تسنن بودند، چندان روابط حسنهای با آنها نداشت، درمقابل، سلاطین عثمانی در تقویت هرچه بیشتر كردان میكوشیدند. در دوره صفویه دولت ایران به قسمت وسیعی از كردستان آن روز تسلط داشت كه دامنههای شرقی كوههای زاگرس را دربرمیگرفت.با تشكیل سلسله زندیه، برای نخستین بار در تاریخ ایران سلسلهای كردنژاد به سلطنت رسید. در اواخر سلسله زندیه نیز طایفه دنبلی كه یكی از طوایف بزرگ كرد بود، قسمتی از آذربایجان غربی را در تصرف داشتند و مركز حكومت و قدرت آنها شهر خوی بود.در قرن نوزدهم میلادی بارها كردها در خاك عثمانی میل باطنی خود را برای رسیدن به استقلال و تشكیل دولتی كردزبان ظاهر كردند. در سال هزار و هشتصد و هفتاد و هشت میلادی شیخ عبیدالله نقشبندی به فكر تأسیس كردستان مستقل تحت حمایت دولت عثمانی افتاد. در سال هزار و هشتصد و هشتاد میلادی طرفداران وی، اطراف ارومیه، ساوجبلاغ، مراغه و میاندوآب را به تصرف خود درآوردند و سپاهیان ایران به زحمت توانستند تجاوز آنان را دفع كنند.در سال هزار و نهصد و چهل و شش میلادی قاضی محمد همزمان با حضور قوای متفقین در ایران و حمایت دولت روسیه شوروی از او، جمهوری خلق كردستان را كه مركز آن مهاباد بود، تشكیل داد. پس از تخلیه كامل ایران از قوای متفقین و اعزام ارتش دولت مركزی به نواحی آذربایجان و كردستان، این شورش و جمهوری ناشی از آن نیز از هم متلاشی گردید. بالا مشخصات عمومی استان كردستان با مساحت 28 هزار كیلومتر مربع كه 7/1 درصد سطح كشور و رتبه شانزدهم در بین استان های كشور را دارا می باشد ، در غرب ایران و از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان ، از جنوب به استان كرمانشاه ، از شرق به استان های همدان و زنجان و از شرق به كشور عراق محدود است . استان دارای 9 شهرستان ، 23 شهر ، 26 بخش و 83 دهستان می باشد . بانه – بیجار – سقز – سنندج – دیواندره – كامیاران – قروه – مریوان و سروآباد از مهمترین شهرهای استان می باشند . بالا فرهنگ كردستان استان كردستان یكی از استان های كردنشین در غرب ایران است ، اكثریت ساكنان این استان ، كرد زبان هستند كه به لهجه های مختلف تكلم می كنند . درباره زبان كردی مردم شناسان بر این رای هستند كه زبان كردی یكی از زبان های گروه هند و اروپایی و ایرانی است . زبان كردی در استان كردستان و همچنین در استان های الام ، كرمانشاه ، همدان ، آذربایجان غربی و شمال خراسان و دیگر كشورها لهجه های گوناگونی دارد اما مهمترین ، پر تكلم ترین و یا به عبارتی لهجه رسمی و ادبی دو شاخه كرمانجی و سورانی است ، شاخه سورانی در استان كردستان لهجه رایج در ادبیات مكتوب است . دین مردم كردستان اسلام و اكثریت آنها پیرو مذهب تسنن و شافعی می باشند ، شیوه غالب زندگی مردم در این استان سنتی و با هویتی قومی است . وجود حدود 1900 روستا در استان نمایانگر انس مردم به طبیعت و كشاورزی است . به استناد شواهد و مدارك مستند تاریخی ، قوم كرد از نژاد آریایی هستند كه در هزاره اول قبل از میلاد مسیح از كناره های دریای خزر به سلسله كوه های زاگرس آمده و با غلبه بر قدرت آشوریان در نینوا امپراطوری مادها را در قرن هفتم قبل از میلاد در ایران پایه گذاری كردند . بالا جمعیت و نیروی انسانی بر اساس آخرین سرشماری مركز آمار ایران در سال 1375 ، استان كردستان 1346 هزار نفر جمعیت دارد كه 4/52 درصد شهری و 6/47 درصد را جمعیت روستایی تشكیل می دهد . تراكم نسبی جمعیت معادل 7/47 نفر در كیلومتر مربع است . از 1146 هزار نفر جمعیت 6 ساله و بالاتر استان ، 8/76 درصد با سوادند كه این نسبت در مناطق شهری 4/75 درصد و در مناطق روستایی 5/58 درصد می باشد . جمعیت 10 ساله و بالاتر شاغل استان به تعداد 327 هزار نفر كه 32 درصد آن در بخش كشاورزی ، 11 درصد در بخش صنعت و 57 درصد مابقی در بخش خدمات اشتغال دارند . بالا جاذبه های گردشگری استان استان كردستان به سبب پیشینه تاریخی طویل خود كه در اعماق ایران زمین ریشه دوانده و نیز به علت گستره زیبای جغرافیایی همانند نگینی در پهنای ایران زمین می درخشد و حائز جاذبه های تاریخی فرهنگی و طبیعی است . بالا جاذبه های تاریخی فرهنگی با آثار به جای مانده از ادوار كهن بیانگر قدمت و عظمت استان كردستان می باشد كه ذیلا به انها اشاره می شود . الف – آثار تاریخی قبل از اسلام
§ تپه باستانی زیویه كه در 55 كیلومتری جنوب شرقی شهرستان سقز واقع شده است . § غار كرفتو در 72 كیلومتری شهرستان سقز § كتیبه تنگیور كه در 25 كیلومتری غرب شهرستان كامیاران واقع شده است كه آثار فوق متعلق به دوران قبل از اسلام بوده و قدمت 2 هزار ساله دارند . ب – آثار تاریخی بعد از اسلام § مسجد دارالاحسان (1227 هـ - ق) § مسجد دارالامان كه متعلق به دوران قاجار می باشد و در سنندج واقع شده اند . § عمارت آصف الدیوان متعلق به دوران صفویه § بقعه باباگرگر در شهرستان قروه و آثار متعدد دیگر عمده ترین مناسك و مراسم مذهبی استان كردستان به قرار زیر است: § 1- مراسم پیر شالیار: یكی از عمده ترین جشن های با شكوه و كم نظیر منطقه است كه به سبب جاذبه هه و ویژگی های منحصر به فرد خود فوق العاده حائز اهمیت است . محل برگزاری این مراسم روستای اورامان و هر ساله در فاصله دهم و چهاردهم بهمن ماه برگزار می گردد . پیر شالیار یك مغ زرتشتی بوده كه نزد كردها از احترام فوق العاده ای برخوردار بوده است . § 2- موسیقی و رقص كردی: نوع موسیقی استان كردستان شاد و دل انگیز بوده و به سبب سرور و شادی كه در انسان ایجاد می كند او را به رقص و پایكوبی وا می دارد . كه مشهورترین رقص آن «هه لپه ركی» است كه ریشه در اعتقادات میترائیسم و مهر پرستی دارد . § 3- عرفان و تصوف: در استان كردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد ، 1- طریقه قادریه و 2- طریقه نقشبندیه § طریقه قادریه را مریدان شیخ عبدالقادر گیلانی (غوث گیلانی) شامل می شود . پیروان این طریقت درك حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال سماع می دانند و با حالت دف زنان سر خود را به حالت خاصی به جلو و عقب برده و به عالم جذبه می روند و هر بیننده ای را شیدای خود می كنند . در استان نزدیك به 60 خانقاه وجود دارد كه هر هفته برنامه ذكر و سماع در آنها برپاست . § طریقه نقشبندیه : موسس این طریقه خواجه بزرگ مولانا بهاءالدین محمد نقشبند بخارایی است . مروج این طریقت در كردستان مولانا خالد نقشبندی است . پیروان این طریقت عرفان و وصول به حق و درك حقیقت را در تفكر و سكوت می دانند و بر خلاف طریقت قادریه از قیل و قال و سماع پرهیز می كنند . بالا جاذبه های طبیعی استان كردستان با داشتن اقلیم منحصر به فرد تنوع زیستی زیبایی را (گیاهی و جانوری) در خود جای داده است . آب و هوای استان دارای ویژگی های اقلیم معتدل سرد می باشد . وجود ارتفاعات و دره های ژرف و وزش باد غربی پوشش های گیاهی غنی و متنوع و زیبایی را در كردستان به وجود آورده است . مهم ترین تفرج گاه های استان به قرار زیر می باشند: § دریاچه طبیعی زریوار شهرستان مریوان § سد شهید كاظمی § سد وحدت (قشلاق) § رودخانه قزل اوزن كه از كوه های چهل چشمه سرچشمه می گیرد . § رودخانه قشلاق كه از ارتفاعات شمالی شهرستان سنندج سرچشمه می گیرد § رودخانه سیروان كه پس از دریافت آب های جنوب – غرب و مركز استان وارد استان كرمانشاه می شود . § چشمه باباگرگر در هیجده كیلومتری شمال شهر قروه § چشمه گواز در 50 كیلومتری شمال غربی كامیاران كردستان به سبب ویژگی های بیوكلیماتیك دارای تنوع زیستیی گیاهی و جانوری بوده كه هر كدام از جذابیت های فوق العاده ای برخوردار می باشند . بالا كشاورزی كردستان قسمت اعظم استان بر روی رشته كوه زاگرس قرار گرفته و به همین دلیل به لحاظ اقلیمی دارای شرایط ویژه ای می باشد و اشكال مختلف اراضی شامل كوه های مرتفع ع دره های عمیق ، دشت های دامنه ای ، فلات ها و اراضی پست در این استان وجود دارد . اقلیم های خشك تا خشك سرد ردر استان با متوسط بارندگی 250 میلی متر (بیجار) تا اقلیم نیمه مرطوب معتدل در غرب استان با متوسط بارندگی حدود 800 میلی متر (مریوان) در استان یافت می شود . نواحی شرقی و مركزی استان متاثر از آب و هوای برخی نواحی مركزی ایران و مناطق غرب متاثر از آب و هوای مدیترانه ای است كه حضور عناصر مدیترانه ای همراه با بارندگی مناسب مؤید این نظر است . به طوری كه رایط مذكور سبب شده است كه جنگل های بلوط در این منطقه حضور داشته ولی نواحی شرقی استان دارای پوش استپی می باشد . بیشتر نواحی غربی ، كوهستانی و اغلب پوشیده از جنگل های طبیعی و در نواحی شرقی استان اراضی مسطح ، دشت ها و فلات های نسبتا وسیعی وجود دارند . از مساحت استان 6/49 درصد معادل 1400 هزار هكتار مراتع ، 3/11 درصد معادل 320هزار هكتار جنگل و 1/39 درصد معادل 110 هزار هكتار اراضی زراعی به خود اختصاص داده است . بالا قابلیت ها و مزیت های توسعه بخش كشاورزی § وجود منابع آبی كافی در استان § وجود منابع خاك كافی در استان § بارندگی مناسب در استان § مراتع غنی و زیاد § منابع ژنتیكی گیاهی و دامی متنوع در ایتان و منحصر به فرد مانند بز مرغز ، اسب كردی § جمعیت روستایی با توزیع متعادل در مناطق روستایی § امكان ایجاد صنایع تبدلی برای افزایش ارزش افزوده § وجود شرایط مناسب اقلیمی برای توسعه باغات دیم § ظرفیت بالای تولید شیر و گوشت قرمز در استان § وجود نیروی متخصص و تحصیل كرده كشاورزی در استان § وجود دشت های حاصلخیز از جمله دشت مریوان ، دشت قروه و بیجار استان دارای 6 حوزه منابع آبی ، سیروان ، قزل اوزن ، زرینه رود ، سیمینه رود ، راز آور ، زاب و رودخانه های متعددی می باشد و مجموع روان آب های استان حدود 8/7 میلیارد متر مكعب كه 17 درصد از منابع آب استان مورد بهره برداری قرار می گیرد . بالا وضعیت عمومی كشاورزی استان كردستان بر اساس مطالعات جامع توسعه اقتصادی اجتماعی استان كردستان ، واحدهای اراضی كه برای زراعت آبی به شرط تامین آب قابلیت دارند ، مساحتی حدود 5400 هزار هكتار ، واحدهای اراضی برای كاربری دیم 720 هزار هكتار ، برای مرتع 1800 هزار هكتار معین شده است و اراضی مرتعی حدود 1400 هزار هكتار و جنگل حدود 320 هار هكتار می باشد ، ارقام یاد شده نشان می دهد كه استان با داشتن 62/1 درصد از زمین های آبی و 46/9 درصد زمین های كل كشور ، در مقایسه با سایر استان ها در كشت آبی رتبه هیجدهم و در كشت دیم رتبه دوم را دارا می باشد و سالیانه 860 هزار تن محصولات زراعی تولید می شود كه معادل 85/1 درصد كل تولید كشور است . 23 هزار هكتار از اراضی استان به كشت محصولات دائمی اختصاص یافته (رتبه 24 در كشور) و حدود 100 هزار تن محصولات زراعی تولید می شود كه معادل 85/1 درصد كل تولید كشور است . محصولات عمده زراعی استان ، شامل غلات ، حبوبات ، نباتات علوفه ای علوفه ای و سیب زمینی و محصولات باغی امل انگور ، توت فرنگی ، گردو و دیگر محصئولات باغی ویژه مناطق سردسیری می باشد . توت فرنگی استان كردستان به دلیل مرغوبیت بالای آن ، جایگاه خاصی در بازارهای داخلی كشور دارد و به علت ارگانیك بودن آن جایگاه خاصی می تواند در صادرات غیر نفتی داشته باشد . توسعه كشت محصولات باغی به ویژه مو دیم در اراضی شیب دار و فاقد پتانسیل زراعی در شهرستان های بانه و مریوان كه دارای بارندگی قابل توجه اند ، از ویژگی های دیگر باغبانی استان است . استفاده از ماشین آلات كشاورزی تقریبا محدود و به ور كلی حدود 85 درصد فعالیت های زراعی در استان به صورت مكانیزه یا نیمه مكانیزه انجام می گیرد و ضریب مكانیزاسیون موجود 51% می باشد . تعدا كل دام های استان 2300 هزار راس به تعداد 38 درصد گوسفند و بره ، 12 درصد بز و بزغاله ، 44 درصد گاو و گوساله و 6 درصد آن را تك سمی ها تشكیل می دهد . همچنین استان با داشتن حدود 5/3 میلیون واحد دامی از تراكمی به میزان دو برابر سطح كشور برخوردار است . بالا بخش صنعت و معدن استان استان كردستان به لحاظ دارا بودن پتانسیل های خوب از جمله آب و خاك و معادن می تواند در زمینه تولیدات صنعتی رشد و توسعه یابد . استان دارای ذخایر قابل توجه مواد معدنی است و سنگ های تزئینی با تنوع فراوان در رنگ ، شاخص ترین ماده معدنی منطقه می باشد . در حال حاضر استان دارای 138 معدن فعال با بیش از 8/4 میلیون تن استخراج سالیانه و اشتغال زایی 1350 نفر می باشد . معادن فعال و تنوع مواد معدنی استان كردستان ماده معدنی تعداد معادن فعال میزان استخراج سالیانه 1000 تن / سال ذخیره ماده معدنی 1000 تن سنگ آهك 7 1460 13400 سنگ گچ 1 15 2200 سنگ ساختمانی 66 2456 38910 مرمریت قرمز 13 60 3850 تراورتن 2 20 300 مرمر 27 325 100880 اونیكس 7 18 187 گرانیت 3 7 743 پومیس 5 211 15461 دولومیت 1 5 1500 سیلیس و فلدسپار 2 10 115 آنتیموان 1 7/0 10 سنگ اهن 2 180 5400 نمك آبی 1 5 0 كل 138 4833 352156 در حال حاضر توسط اسزمان زمین شناسی ، سه لكه طلا در استان شناسایی شده ، كه یكی از معدان توسط شركت خارجی در حال استخراج و بهره برداری است . سرمایه گذاری دولت با مشاركت بخش خصوصی در فعالیت های معدنی ، احداث صنایع مرتبط با معدن بخصوص در زمینه كانی های فلزی و غیر فلزی ، تربیت نیروی انسانی ماهر و تاكید بر اكتشافات تفصیلی در زمینه شناسایی كانسارهای فلزی و كانی های غیر فلزی از جمله سیاست های و خط مشی های اجرایی مشخص برای تحقق اهداف توسعه استان در بخش معادن می باشد . استان كردستان علی رغم ذخایر مواد معدنی و شرایط اقلیمی جزو استان های توسعه نیافته صنعتی است و صنعت استان در كل كشور رتبه 26 را دارا می باشد . در حال حاضر امكانات و مزیت های نسبی استان از قبیل آب و هوا ، گاز ، برق فراوانی نیروی كار ، رشد مراكز آموزش عالی استان ، ارائه خدمات زیر بنائی در شهرك های صنعتی و اعتبارات و تسهیلات به سرمایه گذاران نقش بسزایی د بهبود روند توسعه صنعتی استان ایفا می نماید . كارخانه های صنعتی بزرگ استان كردستان نام واحد تولیدات ظرفیت سالانه شیر پاستوریزه شیر ، خامه ، پنیر ، كره ، بستنی 14700 تن نساجی كردستان نخ و پارچه 4000 تن (10 میلیون متر مربع) شین بافت پارچه 2/7 میلیون متر مربع نساجی قروه پارچه 4 میلیون متر مربع نخشین فرش 35000 متر مربع كارخانه شاهو نخ اكریلیك 900 تن كارخانه غرب بافت فرش 100000 متر مربع پلاستیك زمزم لوله های PE 4000 تن كارخانه نیك الیاف گونی و نخ PP 2400 كارخانه دكمه صدف دكمه 100 تن كارخانه سیمان كردستان سیمان پورتلند 828000 كارخانه گچ كردستان گچ 150000 كارخانه سنگ گرانیت سعید سنگ گرانیت 40000 متر مربع كارخانه ESTEN غرب شبكه های فلزی 1000 تن صنایع مفتولی كردستان لوله و اتصالات 13200 تن كارخانه چمن گل چسب 5500 تن كارخانه آلومین رادیاتور 45000 متر مربع كارخانه آرد فجر آرد 360000 كارخانه آرد سهند آرد 72000 كارخانه شیان نخ BCF 3500 تن كارخانه كریشه موكت 2 میلیون متر مربع كارخانه احیا صنعت باختر تولیدات لاستیك 300 تن كارخانه كاشی كسری سرامیك 1 میلیون تن كارخانه كیمیاك ویفر و تافی ، پفك نمكی 570 تن سنگ شكن گروس سنگ گرانیت 10000 تن كارخانه آرد گلنام سقز آرد 57000 تن كارخانه پردیس مصنوعات نخی 2000 تن بالا صنایع دستی استان بسیار متنوع و دارای قدمتی تاریخی است كه فرش بافی و نازك كاری با شهرت و گلیم بافی ، نساجی ، گیوه بافی و زیور آلات محلی از مهم ترین آنهاست. بالا پتانسیل های بازرگانی و تجاری استان استان كردستان به دلیل مجاورت با مرز مشترك 230 كیلومتری با كشور عراق ، وجود مشابهت های قومی ، فرهنگی ، و ارتباط خویشاوندی بین شهروندان دو كشور و قرار گرفتن در مسیر ترانزیتی جنوب و شمال غرب كشور دارای ظرفیت ها و توانمندی های بالقوه ای می باشد . همچنین وجود 3 بازرچه فعال مرزی در شهرهای بانه ، مریوان و سقز ، وجود 13 تعاونی مرزنشین با حدود 280 هزار نفر جمعیت ، وجود بانك های تجاری با قابلیت عملیات تجاری بین المللی ، وجود مؤسسات بیمه ای و شبكه بازارهای محلی و فرا منطقه ای پتانسیل بالایی را جهت صادرات و واردات كالا دارا می باشد . وضعیت جغرافیایی و تاریخی استان كردستان استان كردستان با مساحتی حدود 28203 كیلومتر مربع در غرب ایران قرار دارد و از شمال به استان های آذربایجان غربی و بخشی از زنجان ، از مشرق به استان همدان و بخش دیگری از زنجان ، از جنوب به استان كرمانشاه و از مغرب به كشور عراق (استان كردنشین سلیمانیه) محدود می گردد . استان كردستان بر اساس آخرین تقسیمات كشوری در سال 1382 دارای 9 شهرستان ، 23 شهر ، 23 بخش ، 79 دهستان و 1767 آبادی می باشد . شهرستان های استان عبارتند از : بانه ، بیجار ، دیواندره ، سروآباد ، سقز ، سنندج ، قروه ، كامیاران و مریوان . از لحاظ اقلیمی و طبیعی استان كردستان منطقه ای كوهستانی می باشد كه دشت های مرتفع و دره های پهن نیز در پهنه منطقه گسترده شده اند . اختلاف ارتفاع بین بلندترین و پست ترین نقاط استان به حدود 2400 متر می رسد . كوه شاهو با ارتفاع 3300 متر بلندترین و منطقه آلوت در بانه با ارتفاع حدود 900 متر كم ارتفاع ترین نقطه استان می باشد . كه این اختلاف ارتفاع خود باعث به وجود آمدن اقلیم های متفاوت می گردد و این موضوع از لحاظ ارتباط با بحث توریسم بسیار حائز اهمت است . بیشترین میزان بارندگی مربوط به شهرهای مریوان و بانه حدود 800 میلی متر در سال و كم ترین میزان بارندگی در ناحیه شرق حدود 400 میلی متر و در قسمت مركزی استان یعنی سنندج نزدیك به 500 میلی متر در سال است . از انجا كه تنوع اقلیمی و وجود عوارض طبیعی و توپوگرافی در مقایسه با یكنواختی ، پتانسیل مهم توریستی به شمار می رود از این لحاظ استان كردستان دارای جاذبه های متنوع و ارزشمندی است . بر اساس استانداردهای جهانی دمای مطلوب و مناسب برای جهانگردان در سطح جهانی بین 20 تا 25 درجه سانتی گراد می باشد . با توجه به میانگین دمای روزانه استان ، از اواسط اردیبهشت تا اواسط مهر ماه بهترین ایام برای جذب جهانگردان تفریحی تابستانه می باشد و مانگین دمای ماه های این دوره از 22 تا 28 درجه سانتی گراد متغیر است . همچنین دو ماهه اول سال نیز یعنی فروردین و اردیبهشت به علت بارندگی های زیاد و در نتیجه سرسبزی منطقه بهترین زمان برای برگزاری تورهای طبیعی و دیدار مسافران از طبیعت كردستان است . در فصل زمستان با توجه به سردی هوا و طول دوره یخبندان و با در نظر گرفتن شرایط خاص جغرافیایی و ارتفاع زیاد شهر های استان و وجود اتفاعات بلند ، بارش های جوی زمستانه اغلب به صورت برف است كه در این رابطه تعداد روزهای یخبندان در این ناحیه حائز اهمیت می باشد و بر اساس بررسی های انجام شده تعداد روزهای یخبندان در بیجار 160 روز در سال در منطقه سنندج و كامیاران 110 روز در سال ، در منطقه سقز و دیواندره 113 روز در سال و در منطقه مریوان و بانه به 85 وز در سال می رسد و از این حیث زمینه های بسیار مناسبی را برای ورزش های زمستانه به ویژه ورزش نشاط بخش و هیجان انگیز اسكی روی برف به وجود می آورد . استان كردستان به علت دارا بودن شرایط مساعد اقلیمی و زیست محیطی ، از دوران پیش از تاریخ ، به عنوان یكی از استقرارگاه های بشری مورد توجه بوده و نتایج حاصل از كاوش های علمی باستان شناسی در مكان های باستانی حاكی از این مطلب است . در كدستان حدود یك هزار و دویست و سی و چهار اثر باستان شناسایی شده كه شامل تپه ، خانه ، مسجد ، مجموعه ، پل و حمام می باشد و حدود پانصد اثر از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . ویژگی های فرهنگی یكی از مهمترین جاذبه های كردستان ویژگی های فهنگی آن است . این ویژگی ها عبارتند از : زبان ، لباس ، موسیقی ، رقص ، جشن ها و مراسم خاص و صنایع دستی . زبان مردم استان كردستان كردی است . زبان كردی همانند بان فارسی یكی از زبان های گروه هند و اروپایی است كه دارای قوانین خاص زبان از لحاظ دستوری و نوشتاری است . به علت وسعت زیاد مناطق كردنشین این زبان دارای لهجه های اصلی و زیر لهجه هائی می باشد كه این تنوع لهجه از لحاظ حجم كلمات این زبان را غنی و وزن و لفظ آهنگین كلمات عرصه شعر و ادبیات و موسیقی كردی را متاثر و ثروتمند ساخته است . لباس كردی لباس كردی یكی از زیباترین و متنوع ترین و پوشیده ترین پوشش هایی است كه به نوشته سیاحان در سفرنامه هایشان در سطح فرهنگ مردم دنیا كم نظیر است . به طوری كه این لباس در چندین جشنواره مختلف بین المللی مقام اول را از لحاظ پوشش و زیبائی و تنوع كسب نموده است . لباس كردی همانند زبان كردی دارای تنوع خاص در مناطق مختلف است . موسیقی استان كردستان یكی از غنی ترین استان های كشور از لحاظ موسیقی است . گروه های مختلف موسیقی در استان ، وجود اساتید موسیقی كردی در تهران و شهرهای بزرگ كشور و همچنین ساخت سازهای موسیقی در این استان ، كردستان را به مهد موسیقی كشور تبدیل نموده است . كه به جرات می توان در صورت برنامه ریزی صحیح در زمینه احداث مجتمع های فرهنگی ، سالن های اجرای موسیقی در آینده ندیك شاهد ورود گردشگران علاقه مند به موسیقی و برپائی كنسرت های موسیقی ملل مختلف در كردستان باشیم . رقص كردی رقص كردی با زیبایی خاص آئینه ای تمام نما از زندگی گذشته این مردم است كه به صورت زنده در زمان حال در وجود آنان در حركت و جریان است . اگر به ریشه یابی و علل به وجود آمدن این هنر توجه نماییم باید اذعان نمود كه این هنر ریشه در زندگی و كار روزانه مانند كشاورزی ، اعتقادات دینی ، مراسم و جشن های بزرگ ، بازی های محلی ، جنگ و دفاع و حالات روحی و درونی افراد دارد كه به صورت امروزی در آمده است . رقص كردی در تمام نقاط كردستان به خصوص در سنندج و مریوان از غنای زیادی برخوردار است و با وجود سازهای الكترونیكی امروزی ، كم و بیش از سازهای سنتی نیز برای همراهی استفاده می گردد . جشن ها و مراسم خاص یكی از مهم ترین مراسم در میان مردم كردستان كه نمود عمومی و كلی دارد جشن نوروز و بزگداشت آیین آغاز سال است كه به صورت خود جوش در اقصی نقاط استان همراه با مراسم رقص و برپائی آتش برگزار می گردد . عید فطر و عید قربان نیز به عنوان اعیاد مذهبی دارای اهمیتی خاص هستند . از دیگر مراسم مهم می توان به مراسم آئینی و باستانی پیرشالیار در روستای اورامان تخت اشاره نمود كه در دو نوبت در چهل و پنجمین روز بهار و چهل و پنجمین روز زمستان طی مراسم با شكوه در این روستا برگزار می گردد . بالا صنایع دستی و سوغات صنایع دستی استان بخشی از فرهنگ مردم استان كردستان است مه بر اساس نیاز و خلاقیت در طی زمان شكل گرفته است . مهمترین صنایع دستی استان عبارتند از : نازك كاری كه از محصولات عمده آن می توان به تخته نرد و شطرنج اشاره نمود كه شهرت جهانی دارند . استان كردستان دارای انواع شیرینی های محلی می باشد كه مهمترین این شیرینی ها كنجد ، بادام سوخته ، نوعی باسلوق و نان برنجی است كه در این میان كنجد شیرینی محلی خاص شهر سنندج به همراه نان برنجی خریداران زیادی دارد . قالی و گلیم قالی و گلیم استان كردستان از لحاظ تنوع رنگ و گیاهی بودن ، اصالت طرح و كفیت آن شهرت جهانی دارد . شهرهای سنندج و بیجار مهمترین نوع قالی را دارا می باشند به طوری كه به علت شهرت جهانی فرش سنندج (سنه) در دائره المعارف بریتانیا معنی واژه سنه را نام نوعی قالی به نام سنه معنی نموده اند . نساجی سنتی یا (جولائی) تولید پارچه های لباس كردی مردانه و فرآورده هایی مانند رختخواب پیچ ، یا موج و جانماز كه به روش سنتی تهیه می شود ، حاصل كار جولاها است . كلاش در مناطق كردنشین یك نوع گیوه به نام كلاش تولید می شود . رویه این كفش از نخ پنبه ای بافته شده و زیره آن از پارچه فشرده شده ساخته می شود ، به همین دلیل كلاش كفشی است سبك ، نر م و قابل انعطاف و متناسب با محیط كوهستانی . تولید كلاش در اصل مختص منطقه اورامان بوده ولی اكنون در اكثر شهرهای استان تولید می شود . آلات موسیقی به علت وجود چوب درختان جنگلی مرغوب و به همراه استعداد فراوان در زمینه تعلیم و یادگیری موسیقی ، این صنعت رشد قابل ملاحظه ای نموده است و اكنون كارگاه های زیادی مشغول تولید انواع ساز هستند . شهرستان سنندج شهر سنندج مركز استان كردستان در فاصله 512 كیلومتری جنوب غرب تهران قرار گفته و ارتفاع آن از سطح دریا 1480 متر است . شهر سنندج در سال 1046 هجری قمری در زمان حكومت سلسله صفویه و در دوران شاه صفی و توسط سلمان خان اردلان ساخته شده است . نام سنندج معرب شده سنه دژ است ، كه هم اكنون نیز مردم شهرهای دیگر استان سنندج را همان سنه عنوان می نمایند . سنندج به علت مكزیت در گذشته دارای مساجد ، ابنیه و عمارات و بازار قدیمی می باشد كه هم اكنون بیشترین تعداد جاذبه های ان شهر را تشكیل می دهند . مسجد جامع سنندج این مسجد در ضلع شمالی خیابان امام خمینی قرار دارد . بر اساس مدارك موجود زمان احداث این مسجد مربوط به دوره قاجار بوده و به دستور امان الله خان والی كردستان در سال 1228 هجری قمری ساخته شده است . این مسجد دو ایوانی است با یك حیاط مركزی كه در پیرامون آن 12 حجره برای طالب علوم دینی ساخته شده است . مسجد دارای شبستانی بزرگ با 24 ستون است و اطراف شبستان و سر ستون ها با دو سوم كلام الله مجیدمزین شده است . برای تئین دیوارهای مسجد از كاشی های هفت رنگ استفاده شده و در ازاره های آن سنگ مرمر به كار رفته است . مجموعه پارك تفریحی آبیدر این مجموعه در غرب سنندج و در انتهای خیابان ابیدر بر دامنه كوه آبیدر قرار گرفته است . شهر سنندج از فراز این پارك چشم انداز بسیار زیبائی دارد . چندین باغ و چشمه طبیعی در این پارك وجود دارد . یكی از بزرگ ترین باغ های این مجموعه باغ امیریه می باشد كه بزرگ ترین سینمای رو باز (تابستانه) كشور در این باغ جای گرفته است . این مجموعه از قدیم الایام تفریحگاه مردم سنندج بوده و كوه آبیدر دارای محبوبیت خاصی میان مردم است . بازار سنندج این بازار در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال 1046 ه. ق همزمان با مركزیت شهر سنندج به عنوان مركز حكومت اردلان ها ساخته شده است . پلان این بازار به صورت مستطیل بزرگی است كه در اثر خیابان كشی دوران حكومت پهلوی به دو بخش تقسیم شده و بخش شمالی آن بازار سنندجی است و بخش جنوبی آن بازار آصف نام گرفته است . با وجود مراكز خرید جدید این بازار همچنان موقعیت و ارزش خود را ا لحاظ تجاری حفظ نموده است . خانه كرد (عمارت آصف) خانه كرد موزه مردم شناسی مناطق كردنشین و بزرگترین موزه مردم شناسی مربوط به یك قوم در كشور ایران است . این موزه در خیابان امام خمینی (ره) شهر سنندج واقع شده است . این موزه در عمارت آصف دایر گردیده و این عمارت یكی از بزرگترین عمارت های اعیانی شهر سنندج است كه دارای ارزش های ویژه معماری از لحاظ آجر كاری و گچبری واروسی سازی است و حمام آن زیباترین حمام خصوصی در بین حمام های سنندج می باشد . بنای اولیه این عمارت در دوره صفویه بوده و در دوره های قاجار و پهلوی تكمیل شده است . موزه سنندج این موزه در خیابان امام كوچه حبیبی و در بخش برونی عمارت ملالطف اله شیخ الاسلام قرار دارد و در آن آثار و اشیاء تاریخی كشف شده از استان و سایر نقاط ایرا ن به نمایش گذاشته شده است . اروسی موزه سنندج یكی ا نمونه های بی نظیر هنر اروسی سازی و كار استادكاران سنندجی می باشد . عمارت ملالطف اله از بناهای باقی مانده دورة قاجار است . عمارت خسرو آباد این عمارت در بلوار خسرو آباد (شبلی) قرار دارد . این عمارت در نوع خود بی نظیر و مركز حكومت اردلان به ویژه خسروخان اردلان بوده است . مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلی یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون دار در بخش غربی و ساختمان شرقی با غلام گردش ها و ایوان ستون دار مشرف بر صحن عمارت و فضای بیرونی بنا دارای فضاهای دیگری چون حمام ، اتاق قاپچیان و خدمتكاران است . تزئینات معماری این بنا شامل گچبری ، عمارت وكیل این مجموعه بزرگ در خیابان كشاورز واقع شده است و شامل سه حیاط با عمارت های مربوطه و یك حمام خصوصی در داخل مجموعه و یك حمام عمومی در خارج آن است . بخش اصلی عمارت وكیل در دوران زندیه ساخته شده و بخش های دیگر متعلق به دوره قاجار است . مجموعه دارای تزئیناتی چون آجركاری های زیبا و اروسی های پركار است و حیاط مركزی دارای سقف شیروانی با طرح كلاه فرنگی است . عمات مشیر دیوان این عمارت در خیابان شهدا قرار دارد و شامل هفت حیاط با فضاهای مرتبط است و یك حمام خصوصی در داخل مجموعه دارد . هر یك از حیاط ها نیز دارای آبنما می باشند . عمارت توسط میرزا یوسف مشیردیوان در دوره قاجار ساخته شده است و زیباترین ایوان با طرح كلاه فرنگ در سنندج متعلق به این بنا است . در این عمارت نیز اروسی های پركار ، تزئینات آجری ، كاربندی ها و گچبری جهت تزئین استفاده شده است . حمام خان این حمام در ضلع شمالی بازار قدیم سنندج در خیابان انقلاب واقع شده است . تزئینات داخل حمام و نقوش موجود بر روی دیوار آن در نوع خود بی نظیر و جالب می باشد . حمام در سال 1220 هجری قمری به دستور امان الله خان اردلان ساخته شده و در بین حمام های باقی مانده از گذشته بزرگ ترین و زیباترین حمام شهر است . امام زاده هاجر خاتون این امام زاده در خیابان صلاح الدین ایوبی در محله قدیمی سرتپوله سنندج واقع است . بر اساس روایات موجود این امام زاده شریفه ، خواهر امام رضا (ع) است كه در سفر آن بزرگوار به خراسان در كردستان رحلت نمود و در این مكان به خاك سپرده شده است . در مجاور این امام زاده مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج نیز قرار دارد . امام زاده پیر عمر این امام زاده در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی واقع شده و تاریخ ساخت آن سال 1046 ه.ق می باشد . امام زاده پیر عمر را پسر بلافصل حضرت علی (ع) می دانند . بنای آرامگاه شامل تزئینات آجری گچبری و اروسی های زیبا است . قسمت های عمده ای از بنا به علت فرسودگی در سال های 1372 تا 74 ه.ش بازسازی شده است . امام زاده پیر محمد این بقعه در میدان نبوت سنندج در بالای تپه ای كه قبرستان قدیمی شهر واقع شده است قرار دارد . این بنا محل دفن امام زاده محمد بن یحیی مشهور به پیر محمد است . قرآن نگل در 65 كیلومتری غرب سنندج در مسیر جاده سنندج – مریوان ، در داخل مسجد روستای نگل قرآنی خطی از دوران گذشته وجود دارد كه بنا بر اعتقادات مردم یكی از چهار قرآن خطی است كه در زمان خلفه سوم به رشته تحریر در امده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است . خط قرآن كوفی و دارای نقطه و اعراب و در قسمتی از شماره آیات طلاكاری شده و مزین به نقوش گیاهی می باشد . این قرآن در بین مردم جایگاه والایی دارد و همه روزه عده كثیری از نقاط دور دست برای زیارت قرآن به این روستا می آیند . مراسم عرفانی از دیگر جاذبه های شهر سنندج مراسم عرفانی دراویش می باشد كه به صورت هفتگی در برخی تكایای آن اجرا می گردد و گردشگران بسیاری از این مراسم دیدن می نمایند . در استان كردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد : • طریقه قادریه: پیروان این طریقه مریدان شیخ عبدالقادر گیلانی هستند كه درك حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال می دانند و در حالت سماع دف زنان به عالم جذبه می روند و هر بیننده ای ر شیدای خود می كنند . • طریقه نقشبندی: موسس این طریقت خواجه بزرگ مولانا بهاءالدین محمد نقشبند بخارایی است و پیروان او وصول به حق را در تفكر و سكوت می دانند . صنایع دستی صنایع دستی ه از جاذبه های مهم سنندج است و انواع قالی و قالیچه ، گلیم ، تخته نرد و شطرنج سنندج شهرت و اعتبار جهانی دارد . دریاچه سد قشلاق در فاصله 20كیلومتری شمال سنندج در مسیر جاده سقز بر روی رودخانه قشلاق سد مخزنی قشلاق احداث شده است . دریاچه پشت این سد 11 كیلومتر طول دارد و وسعتی معادل 934 هكتار را در بر می گیرد . این دریاچه محل مناسبی برای ورزش های آبی می باشد و جزو جاذبه های طبیعی سنندج به شمار می رود . قلل مرتفع به علت كوهستانی بودن منطقه و امنیت حاكم بر آنها هر ساله تعداد بسیاری از كوهنوردان به قلل مشهور و مرتفع سنندج صعود می نمایند . مهم ترین قلل این شهرستان عبارتند از : آبیدر سلطان سراج الدین ، آوالان در جنوب سنندج شاه نشین در ژاوه رود ، كوه كوچك در جنوب غربی و كوه چرخ لان در جنوب غربی سنندج . شهرستان سقز این شهرستان در شمال غربی سنندج و هم مرز با استان آذربایجان غربی است . ریشه كلمه سقز (ساكز) می باشد كه به قوم سكاها نسبت داده می شود . این شهر یكی از شهرهای باستانی استان است كه در طول تاریخ پیوسته در معرض حملات دولت آشور و روم باستان بوده و بیشتر آثار آن در زیر خاك مدفون می باشد . مهم ترین جاذبه های این شهرستان به شرح ذیل می باشد : بازار قدیمی سقز این بازار در بخش مركزی شهر قرار دارد . قلعه باستانی زیویه در 55 كیلومتری جنوب شرقی سقز بر روی تپه ای نسبتا مرتفع كه به محیط اطراف اشراف كامل دارد بنا شده و اكنون تنها بخش هایی از آن باقی مانده است . در مورد عظمت و اهمیت تپه زیویه مطالب بسیاری در كتاب ها نوشته شده است . از حفاری های این تپه كه اكثرا در گذشته و به صورت غیر مجاز بوده اشیای زیادی به دست آمده كه یعضی از آنها در موزه های داخلی و بسیاری هم در موزه های خارج هستند . از جمله اشیای به دست آمده قطعات عاج منقوش بوده كه نقوش حیوانی و صحنه شكار اساطیر روی آنها حك شده و از ارزش ویژه ای برخوردار است . از روی چند قطعه از آنها ، نقش برجسته آبیدر سنندج طراحی ، بزرگ نمایی و ساخته شده است . گردنبند طلا و سر عقاب طلائی ا دیگر نمونه های اشیای كشف شده تپه زیویه هستند كه از ارزش زیادی برخوردارند . آثار این تپه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است . دریاچه سد شهید كاظمی در 60 كیلومتری شمال شهرستان سقز قرار گرفته است . وجود این دریاچه از لحاظ ورزش های آبی و صید ماهی قابل توجه می باشد . گروه های موسیقی و رقص كردی یكی از ویژگی های مهم شهرستان سقز رونق موسیقی است . به طوری كه به نسبت جمعیت و وسعت خود تعداد زیادی گروه موسیقی و رقص كردی را در خود جای داده است كه با توجه به اجرای برنامه های مختلف این شهر یكی از كانون های موسیقی استان كردستان شده است . شهرستان مریوان شهرستان مریوان در غرب استان و شهر مریوان در فاصله 125 كیلومتری شمال غربی سنندج واقع شده است . شهر امروزی مریوان در حدود یك قرن سابقه تاریخی دارد و یكی از شاهزادگان قاجار به نام فرهاد میرزا كه كمی پیش از مشروطیت در این محل حكومت می كرد در مریوان قلعه ای بنا كرد كه به دژ شاهپور مشهور است . شهر مریوان تا سال 1344 رسما دژ شاهپور نامیده می شد . در متون قدیم نیز مریوان را مهروان متشكل از دو واژه مهر و وان به معنی جایگاه مهر نام برده اند . وجود دریاچه زریوار به همراه پوشش جنگلی مناسب و متوسط بارندگی 800 میلی متر در سال این شهر را به یك ناحیه تفریح گاهی تبدیل نموده است . به علت هم مرز بودن این شهرستان با كشور عراق و ایجاد بازار مرزی باشماق بر ارزش گردشگری این شهر افزوده شده و تعداد مسافران آن همه ساله در حال افزایش است . مهم ترین جاذبه های این شهرستان به شرح ذیل می باشد : دریاچه زریوار این دریاچه مهم ترین جاذبه گردشگری استان است . كه در فاصله 2 كیلومتری غرب مریوان قرار گرفته است . این دریاچه در ارتفاع 1285 متری از سطح دریا واقع شده ، طول آن 5/4 كیلومتر و عرض آن 2 كیلومتر و عمق متوسط دریاچه حدود 3 متر است . نكته قابل توجه در تشكیل این دریاچه وجود چشمه های آب شیرین در كف این دریاچه می باشد ، كه تامین كننده آب این دریاچه می باشد . و هیچ رودخانه ای به این دریاچه وارد نمی شود و به این خاطر زریوار را بزرگترین چشمه آب شیرین جهان عنوان نموده اند . دریاچه زریوار از جهات مختلف توسط جنگل های انبوه احاطه شده و مناظر بسیار زیبا و بذیعی به وجود آمده است . در فصل زمستان به علت شیرینی آب دریاچه و برودت هوا سطح دریاچه یخ می بندد و منظره بسایر زیبایی را به وجود می اورد . بازار مرزی باشماق و بازار شهر وجود اجناس و كالاهای ارزان قیمت خارجی در این بازارها ، در سال های اخیر موجب افزایش گردشگران و مسافران به این شهر شده است . تفریح گاه های اطراف وجود تفریح گاه های طبیعی به علت پوشش جنگلی مناسب یكی از عوامل جذب گردشگر به مریوان می باشد . موسیقی و رقص كردی رقص كردی مریوان به همراه موسیقی خاص خود از جاذبه های دیگر گردشگری فرهنگی این شهرستان محسوب می گردد . شهرستان بیجار مركز این شهرستان یعنی شهر بیجار در فاصله 140كیلومتری شمال شرقی سنندج و در مسیر راه سنندج به زنجان قرار گرفته است . در وجه تسمیه این شهر عده ای معتقدند كه بیجار از واژه بیدزار یعنی محلی كه درختان بید فراوان دارد ، گرفته شده است . این شهر به علت ارتفاع بسیار از سطح دریا به بام ایران نیز شهرت یافته است . فرش ها و گلیم های این منطقه بسیار معروف می باشند . مهم ترین جاذبه های این شهرستان به شرح ذیل می باشد : قلعه باستانی قمچقای بقایای این قلعه در 45 كیلومتری بیجار قرار دارد . بنای این قلعه به سده های 8 و 9 قبل از میلاد می رسد . اطراف قلعه را دره های ژرف در بر گرفته كه یك سوی آن مسلط به دره ای به نام دره شاهان است . این قلعه ظاهرا تا دوره های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده قرار می گرفت . بازار سر پوشیده بیجار این بازار در مركز شهر بیجار قرار دارد و تیمچه مشهور به آن به نام حاج شهباز از اثر های زیبای معماری اسلامی استان است . منطقه حفاظت شده بیجار در شمال شرقی استان قرار گرفته و حدود 23 هزار هكتار است . گونه های كم نظیری از حیوانات در این منطقه وجود دارند . این منطقه در برنامه ریزی تورها اكوتوریست جایگاه ویژه ای داشته و می توان با برنامه ریزی و فراهم ساختن امكانات ، توریست های علاقه مند را به این منطقه هدایت نمود . صنایع دستی فرش و گلیم بیجار یكی از منابع درآمد جمعیت كثیری از مردم این شهرستان می باشد ، كه به علت كیفیت خوب فرش و گلیم بیجار و نقوش زیبای آن اكثر مسافران از این بافته سنتی خرید می نمایند . شهرستان بانه شهر بانه در شمال غربی استان و هم جوار با مرز عراق و در فاصله 262 كیلومتری شهر سنندج قرار دارد . ریشه كلمه بانه از كلمه كردی بان به معنای بلندی و ارتفاع می باشد . بانه یكی از شهرهای زیبای استان است كه كوه آربابا به همراه جنگل های اطراف ، زیبائی خاصی به شهر بخشیده است . امروز وجود پاساژ و مراكز خرید جدید كالا و اجناس خارجی به علت هم جواری با مرز ، این شهر را تبدیل به یكی از شهرهای پر مسافر نموده است . به طوری كه بیشتر مسافران با انگیزه خرید كالا و دیدن مناظر كوهستانی اطراف به این شهر مسافرت می نمایند . با توجه به مهمان نوازی مردم كردستان ، مردم بانه بیش از همه دارای این خصوصیت خوب می باشند . مهم ترین جاذبه های گردشگری شهرستان بانه عبارتند از : • پارك دوكانان و پیر مراد در دامنه كوه آربابا • مراكز خرید شهری • دریاچه سد بانه: پس از پشت سر گذاشتن تونل گردنه خان منظره زیبای آْن نمایان است . با توجه به اینكه مدت زیادی از بهره برداری سد نمی گذرد هنوز امكانات سیاحتی و تفریحی در كنار آن ایجاد نشده است ولی در آینده با فراهم ساختن امكانات می تواند از نقاط مهم در جذب گردشگر باشد . • غار شوی: این غار در 12 كیلومتری بانه در نزدیكی روستائی به همین نام قرار دارد هنوز كارهای تسهیلی در جهت بازدید از غار برای عموم انجام نشده است و جهت بازدید از غار باید از وسایل و تجهیزات استفاده كرد . • تفریح گاه سورین: این تفریحگاه در 10 كیلومتری جنوب شرقی شهر بانه قرار دارد و پوشش جنگلی و چشم انداز طبیعی آن در فصل بهار و حتی تابستان نیز بسیار مورد توجه قرار می گیرد . شهرستان قروه شهر قروه ، مركز این شهرستان ، در فاصله 87 كیلومتری شمال شرقی سنندج و در مسیر همدن - سنندج قرار دارد و از شمال به شهرستان بیجار ، از شرق به شهرستان همدان ، از جنوب به شهرستان سنقر و از غرب به شهرستان سنندج محدود است . عوامل موثر در پیدایش این شهر ، چشمه جوشان در شمال آن ، رودهای متعدد و دشت حاصل خیزی است كه تا قرن ها موجب حیات آن به صورت آبادی كوچكی بود . بعدها قرار گرفتن در مسیر راه ارتباطی شرق به غرب ، سبب توسعه آن آبادی شد . مهم ترین جاذبه های گردشگری شهرستان قروه عبارتند از : پل فرهاد ، مقبره شیدای نازار ، بقعه باباگرگر ، حمام قصلان ، آثار صخره ای فرهاد تاش ، چشمه وینسار و باباگرگر . شهرستان كامیاران كامیاران از شهرستان های تازه تاسیس استان كردستان است و مركز آن شهرستان كامیاران ، در فاصله 65 كیلومتری جنوب شهر سنندج واقع است . موقعیت مناسب شهر كه در مسیر جاده كاروانی قدیمی شمال غرب به سمت جنوب غربی است ، موجب رونق و توسعه شهر كامیاران شده است . بخش شرقی و شمال شرقی كامیاران كوهستانی است و دره های زیبا و خوش اب و هوایی دارد و در بخش جنوبی به كرمانشاه متصل است . مهم ترین جاذبه های گردشگری شهرستان كامیاران عبارتند از : بقعه پیر عكاشه ،مقبره شیخ عباس كومایین ، روستا و قلعه پالنگان و نقش برجسته اورامان كه در دوره آشوریان ساخته شده است از جاذبه های این شهرستان هستند . پالنگان «پالنگان» یكی از روستاهای دهستان «ژاورود» از توابع شهرستان كامیاران است و در 47 كیلومتری شمال غرب این شهر قرار دارد . روستا در دامنه كوه و در دو طرف دره قرار گرفته و خانه های آن با سنگ و عموما به حالت پلكانی ساخته شده و پشت بام منزل پایین حیاط منزل بالا است . این روستا علاوه بر داشتن معماری زیبا ، دارای چشمه ها ، آبشارها و طبیعتی سرشار از زیبایی منحصر به فرد در استان كردستان است و در كنار رودخانه ای قرار گرفته كه به رودخانه سیروان می پیوندد . این ناحیه یكی از مراكز مهم كردستان از دوره سلجوقی به بعد بود و بقایای قلعه پلنگان كه مجاور روستا و در بالای كوه قرار گرفته موید این امر است . شهرستان دیواندره در فاصله 100 كیلومتری شمال سنندج شهر دیواندره مركز این شهرستان قرار گرفته است . دیواندره از شهرستان های جدید التاسیس استان می باشد . مهم ترین جاذبه های گردشگری شهرستان دیواندره عبارتند از : ار باستانی كرفتو این غار در فاصله 60 كیلومتری از شمال دیواندره و در نزدیكی روستای یوزش باش كندی قرار دارد و از پر جاذبه ترین مكان های توریستی استان می باشد . غار كرفتو از غارهای طبیعی و آهكی است كه در ادوار مختلف جهت استفاده و سكونت تغییر حالت داده شده و مهمترین ویژگی غار معماری صخره ای آن است كه در چهار طبقه در دل كوه حفر شده است . كتیبه ای یونانی بر سر در یكی از اتاق های طبقه سوم وجود دارد كه از این غار به عنوان معبد هراكلس نام برده است . در معماری این غار علاوه بر ایجاد اتاق ها و راهروهای عبوری ، سعی شده تا اتاق ها با هم مرتبط باشند و نور گیرهایی به سمت بیرون تعبیه شده و بر دیوارهای غار در بعضی از اتاق ها نقوشی به صورت تجریدی از حیوانات ، انسان و گیاه حجاری شده است . منطقه سارال مناطق اكوتوریستی استان است كه در غرب دیواندره واقع شده است . منطقه چهل چشمه در شمال غربی دیواندره كوه های چهلل چشمه قرار دارد و هر ساله جمعیت زیادی از گردشگران و كوهنوردان از این منطقه دیدن می نمایند . شهرستان سروآباد سروآباد از مناطقی است كه اخیرا تبدیل به شهرستان شده است . این شهربر سر راه سنندج به مریوان و در 95 كیلومتری شرق سنندج قرار دارد سروآباد دارای ویژگی های طبیعی جذابی است و روستاهای این شهرستان از بكرترین نواحی استان می باشند و زیباترین جلوه های طبیعی منطقه را به خصوص در فصل بهار در این نواحی می توان مشاهده كرد . مهم ترین جاذبه این شهرستان مناطق روستایی و طبیعت زیبای آنها است ، نمونه بارز آن اورامان تخت می باشد . اورامان اورامان منطقه ای وسیع است بین شهرهای مریوان ، سروآباد ، كامیاران و پاوه (در استان كرمانشاه) ، این منطقه یكی از مناطق بسیار زیبای كشور است و دارای كوهستان هایی با پوشش جنگلی است . رودخانه بزرگ سیروان از این منطقه و دره اورامان عبور می كند . واژه «اورامان» یا «هورامان» از دو بخش «هورا» به معنی اهورا و «مان» به معنی خانه ، جایگاه و سرزمین تشكیل شده است . بنابراین اورامان به معنی سرزمین اهورایی و جایگاه اهورا مزدا است . «هور» در اوستا به معنی خورشید آمده و هورامان جایگاه خورشید نیز معنی می دهد . روستای اورامان تخت این روستا مركز دهستان اورامانات است و در جنوب غربی شهر سروآباد قرار دارد . خانه های روستا به طور كلی از سنگ و اغلب به صورت خشكه چین (بدون استفاده از ملات) و به شیوه پلكانی ساخته شده است . این روستا در بین اهالی روستاهای منطقه به شهر اورامان معروف است و به اعتقاد آنان این روستا زمانی شهری بزرگ بوده و مركزیتی خاص داشته است و به همین دلیل از آن به عنوان تخت یا مركز (حكومت) ناحیه اورامان یاد می كنند . وضعیت خاص روستا از نظر معماری و همچنین مراسم خاص (مراسم سالانه پیرشالیار) و وجود مقبره و مسجد پیر شالیار و به ویژه جمعیت و تعداد سكنه قابل توجه آن نشانگر اهمیت آن در گذشته است . هتل های استان كردستان نام هتل تلفن آدرس هتل شادی 6625112- 6660045 سنندج : بلوار پاسدارن روبروی دانشگاه علوم پزشكی مهمانسرای جهانگردی سنندج 6623525 سنندج : خیابان پاسداران انتهای بلوار مهمانسرای فرهنگیان 3 – 6620072 سنندج : خیابان پاسداران انتهای بلوار هتل هدایت 2266574 سنندج : خیابان فردوسی جنب مسجد والی هتل جبار 3236584 سنندج : ضلع جنوبی میدان انقلاب هتل آبیدر 3241645 سنندج : خیابان فردوسی نرسیده به سینما بهمن هتل سقز 3243692 سقز : روبروی اداره راه و ترابری هتل قصر نور 3242693 سقز : بلوار 7 تیر روبروی ترمینال هتل سامان 4225454 بانه : بلوار سردشت ستاره طلایی 4225227 بانه : میدان جهاد روبروی بازار كفش فروش ه مهمانسرای جهانگردی مریوان 2122626 مریوان : جنب دریاچهزریوارنابرابرى ارث زن و مرد مقدمه عدم تبيين برخى از احكام و حدود الهىدرباره زنان و تبديل آنان به شبهه، موجبپندارى شده است كه در نظام آفرينش، به زنستم شده است. وجود برخى از آيات و روايات براى بسيارىاز بانوان پرسشانگيز است; از جمله اين كه: «چرا ارث زنان نصف ارث مردان است؟» .... موضوع اين نوشته، بررسى مساله ارث زناست كه بر طبق آيه 11 سوره نساء «للذكرمثل حظالانثيين»; سهم مذكر دو برابرسهم مؤنث است. در تبيين اين موضوع ناچار از ذكر سهمساله هستيم: 1 - يكى از عوامل مهم در ايجاد شبهه، كماطلاعى و گاه بىاطلاعى از احكام و مسايلحقوقى است. موضوع ارث از آن نمونهمسايلى است كه حقيقت آن باچيزى كه زنانمىپندارند كاملا متفاوت است. بر پايه آنچهما در اين گفتار دنبال مىكنيم، ارث زن بيشاز مرد يا مساوى با مرد است. حال آن كه درنگاه سطحى، تصور مىشود كه ارث زن نصفارث مرد است. 2 - اين مساله هم از امور روشن اجتماعىو حقوقى است كه انتظار «تساوى حقوق زن ومرد» درهمه چيز، انتظارى بيهوده است. زن ومرد دو موجود با ويژگىهاى مخصوص بهخود و داراى دو نوع طبيعت و امكاناتهستندو هيچ يك از آن دو نمىتواند خود راشايسته حقوق مخصوص آن ديگرى بداند.آنچه ميان آن دو نبايد وجود داشته باشد،تبعيض است نه تفاوت. تبعيض در جايىاست كه بين دو شىء با امكانات كاملامساوى، فرق گذاشته شود. قرآن چنينتبعيضى را نه درحق مرد قائل است و نه درحق زن. درآنجا كه از بهره زن و مرد سخنمىگويد، مىفرمايد: براى هريك از زن و مردحاصل دسترنجشان بايد داده شود.«للرجال نصيب مما اكتسبوا و للنساءنصيب ممااكتسبن»(نساء آيه 32) در ثواب اخروى آنان نيز مىفرمايد: هريكاز زن و مرد مؤمن كه كارى شايسته كردهباشند، به طور كامل پاداش خود را دريافتخواهند كرد. اما از طرفى اين حقيقت از امور پذيرفتهعلمى و تجربى است كه توان بدنى مرد بيشتراز زن و نيروى عاطفى زن به مراتب بيشتر ازمرد است. باردارى و شيردهى ويژه زن استو مرد راهى براى دستيابى بدان ندارد و بهطور طبيعى نمىتواند امتيازات اين دوره اززندگى زن را دارا شود. 3 - حقيقت اين است كه در عصر نزولآيات ارث بر مسلمانان، هيچ زمينهاى براىطرح حقوق زن وجود نداشت. مسلمانانى كهدر انتظار نزول آيات الهى پيرامون مسايلزندگى بودند، برخى همان كسانى بودند كه تازمانى پيش زن را جزو دارايى مرد برمىشمردند و هيچ گاه تصور نمىكردند كهاسلام براى زن سهمى از ارث قرار دهد. رسول اكرمصلى الله عليه وآله كه آگاهترين فرد بهرويدادها و افكار زمان خود بود، خوبمىدانست كه طرح مسايل حقوقى زنان درآن دوره، باواكنش رو به رو خواهدشد.ازديدگاه مردمان آن روزگار، زن موجودىضعيف است كه حتى اگر بخواهد از مزيتىبرخوردار شود بايد امتيازش ازمرد كمترباشد. تصور اين كه زن در يكى از حقوقخانوادگى يا اجتماعى هم تراز مرد شود واقعافاجعه آفرين بود. از اين رو بايست هر حكمىبه نفع زن به تصويب مىرسد، به گونهاىزيركانه بيان شود كه نه زن از چيزى محرومماند، نه مرد در مقابل آن به واكنش و ستيزواداشته شود. موضوع ارث از آن نمونه احكام بود كهبسيار دقيق و زيركانه مطرح شد و شايد بتوانچنين استنباط كرد كه در آن عصر به آسانىكسى از مردان انحصار طلب به ژرفاى آن - كهبه نفع زن طرحريزى شده بود.- پىنبرد تا درمقابلش جبههگيرى كند. مساله ارث زن درحالى مطرح گرديد كه درميان مردم عربهرگاه مردى مىمرد، فرزندان، زن پدر خود رابه ارث دراختيار مىگرفتند و با وى ازدواجمىكردند يا او را به عقد ديگرى در مىآوردندو مهريه او را مانند ديگر اموال، ميان خودقسمت مىكردند. اين پديده زشتسبب شدكه آيهاى از قرآن (سوره نساء، آيه 22) آنان رااز اين كار بازدارد و رفته رفته بدانها تفهيمشود كه زن همانند مرد داراى حقوقى استكه بايد محترم شمرده شود. با نزول آيه ارث «فللذكر مثل حظالانثيين» (نساء، آيه 176) گفتگوها بالا گرفت.چون برطبق آن آيه، زن نيز از ارث بهرهمىبرد، اگرچه به مقدار نصف مرد. لطافت آيهارث يكى درآن بود كه در ابتدا از حق مردسخن مىگفت ولى در اصل نخست اعتراف بهحق زن داشت. آيه نمى فرمود: «اى زنان،ارث شما نصف ارث مردان است.» بلكهفرموده است: «اى مردان! ارث وبهره شما دوبرابر بهره زنان است.» اين تعبير در حقيقتميزان در ارث را حق زن قرار مىدهد. زيرابراى تعيين مقدار ارث مرد، وى بايد نخستبه حق زن اعتراف كند و آنگاه به همراه دوبرابر آن براى خود طلب نمايد. بر طبق مفادآيه، نخستبايد «بهره زن» مشخص وپرداخته شود و آنگاه نصيب مرد خود به خودمعلوم مىشود.اين موضوع مانند آن است كهبخواهند دوازده سيب را ميان يك دختر ويك پسر تقسيم كنند. به پسر مىگويند:سيبها بايد طورى تقسيم شود كه شما دوبرابر سهميه دختر بردارى. پس وى نخستبايد سيبها را به سه قسمت مساوى تقسيمكند و پس از اعتراف به حق دختر و تقديميك سهم آن به وى، دو برابر آن را براى خودبردارد. تا همين جا مرد دلخوش از دو برابر بودنسهميه خود است و چندان اعتراضى به حكمندارد و زن محروم گذشته نيز از اين كه بااحترام، بخشى ازارث به وى تعلق گرفتهخرسند است. با اين تقسيم - به طور مثال -ازدوازده ميليون تومان پول كه از پدرى بهتنها دختر و پسرش ارث برسد، چهار ميليونسهم دختر مىشود و هشت ميليون سهمپسر. اين به ظاهر پايان تقسيم ارث ميانپسر و دختر (مرد و زن) است ولى در حقيقتكار به پايان نرسيده است. زن در هنگام تقسيم ارث، نصف بهره مردرا به دست آورده است ولى از طرفى از سوىخداوند ميان زن و مرد احكامى مقرر شدهاست كه اين كاستى براى زن جبران مىشودو چه بسا سهميه او بيشتر از مرد مىگردد.زيرا با طرح چند وظيفه بر مرد، او موظف بهپرداخت مخارجى است كه زن عهده دار آننيست. برخى از آنها بدين قرار است: 1 - پرداخت مخارج خانواده (همسر،فرزندان و پدر و مادر). زن در اين مرحله وظيفهاى ندارد و مردعهده دار تامين مخارج است و در صورتنياز، مرد است كه بايد نياز آنان را برآورد. 2 - پرداخت ديه. هرگاه فرزندان (دختر يا پسر) به سببانجام كارى به پرداخت ديه محكوم شوند، درحقيقت مرد است كه بايد اين ديه را بپردازدنه زن. هرگاه فاميل هم ناچار به پرداخت ديهشوند، مردان فاميل عهده دار پرداخت آنجريمهاند نه زنان. 3 - پرداخت مهريه. در هنگام خواستگارى و ازدواج، مرد استكه به زن مهريه مىدهد نه به عكس. 4 - مخارج كار خانه و شيردادن به بچهها. مرد وظيفه دارد كه در صورت تقاضاى زن،نسبتبه انجام كار خانه و شيردادن به اطفال،به وى مزد دهد و حال آن كه در انجام كارهاىمرد، لازم نيست زن چيزى به مرد بپردازد. 5 - و غيره. با توجه به احكام نامبرده، آنچه مرد درارث به دست آورده در حقيقتبيشتر بهمصرف زن مىرسد و گاه بهره واقعى او ازنصف ارث هم كمتر مىشود. بنابراين بايدسهميه زن و مرد در اين موضوع را به حقوقو در آمد تعبير كنيم. زن حقوق كمترى از مرددارد ولى در واقع در آمد وى مساوى با او يا بيشتراز وى است. افزون بر همه اينها، زن ناچارنيستحاصلدسترنجخود در بيرون خانه را به مصرفخانه برساند. آنچه او كسب مىكند - در خانهباشد يا بيرون - به خود او تعلق دارد; در حالىكه مرد حاصل كار خود را - به دليل حقوقى كهبر عهده اوست - به خانه مىآورد و به مصرفخانوادهاش مىرساند
شايستگى زنان براى عهده دار شدن قضاوت
سپاس و ستایش خداى دوگیتى را، و درود و سلام بر سرورما رسول خدا(ص) و بر خاندان پاک او، و نفرین بر دشمنانشان. آنچه فراروى دارید جستارى است دقیق در مساله شرط «مرد بودن» براى عهدهدار شدن سمت قضاوت. این مساله را در دو فصل بر مىرسیم: فصل نخست: نقل دیدگاها; فصل دوم: آنچه نگاه درست و دقیق به مساله اقتضا مىکند
.ارتداد در قرآن مقدمه ارتداد در لغتبه معنى بازگشت و رجوع چيزى به غير خود است و گاهى به معنى صيرورت يعنى شدن است. در اصطلاح ارتداد يعنى حالت جديد اعتقادى كه در مسلمانى با انكار يكى از اصول سه گانه دين يا نفى اصلى از اصول ضرورى دين رخ دهد به طورى كه موجب انكار اصول سه گانه دين شود. رخ مىدهد در مفهوم قرآنى، ارتداد در صورتهايى همچون بازگشت از ايمان به كفر، برگشت از دين به كفر و نيز بازگشتبه گذشته به كار رفته است. در مورد شرطهاى لازم براى تحقق ارتداد، در آيات ويژه ارتداد به شرط اختيار اشاره شده است. همچنين در قرآن آثار سويى براى ارتداد بيان شده است، از جمله حبط اعمال و زيان در آخرت; غضب و خشم و عذاب خداوند; زينتيافتن اعمال زشت فرد مرتد به دستشيطان; عدم نصرت خداوند در هدايت مرتد; و نيز توجه لعنتخدا و ملائكه و همه مردم به مرتد. براى هر يك از اين آثار سوء نمونههايى در قرآن به چشم مىخورد. از جمله مواردى كه قرآن كريم در خصوص مرتد از آن سخن به ميان آورده، مساله توبه مرتد است. به موجب برخى از آيات مربوط به اين موضوع، توبه مرتد به طور مطلق پذيرفته مىشود چه مرتد ملى و چه مرتد فطرى، چه زن و چه مرد. به موجب برخى از اين آيات توبه مرتد در صورت تكرار پذيرفته نمىشود. در مقابل، رواياتى پذيرش توبه مرد مرتد فطرى را رد مىكنند كه بايد بين اين آيات و آن روايات را به شكلى جمع نمود. در مورد حكم فقهى ارتداد، از ميان مجازاتهاى بيان شده براى مرتد، در قرآن به مساله پذيرش يا عدم پذيرش توبه مرتد و مجازات از بين رفتن پيوند زناشويى و ممنوعيت ازدواج اشاره شده است. در فقه اهل سنت و بنا به راى برخى فقهاى شيعه، منافق و زنديق حكم مرتد را دارد. در قرآن آياتى در خصوص ارتداد وجود دارد كه در آنها از منافقان سخن به ميان آمده و اختلاف نظرى كه در تعابير مربوط به منافق وجود دارد موجب اختلاف نظر در حكم فقهى منافق و زنديق شده است. از سويى مشركان و اهل كتاب براى سوق دادن مسلمانان به سوى ارتداد تلاشهايى كردهاند و مسلمانان به واسطه ثبات در ايمان در برابر آنها پايدارى كرده و نقشه آنها را نقش بر آب نمودهاند. مفهوم ارتداد معناى لغوى ارتداد در بسيارى از آيات به چشم مىخورد از جمله آيه <لا ترتدوا على ادباركم فتنقلبوا خاسرين» مائده / 21 يعنى به پشتسر خود بازنگرديد (عقب نشينى نكنيد) كه زيانكار خواهيد بود. و نيز آيه <قال ذلك ما كنا نبغ فارتدا على آثارهما قصصا» كهف/64 يعنى موسى گفت: اين همان است كه ما مىخواستيم و آنها از همان راه بازگشتند در حالى كه پى جويى مىكردند. در برخى از آيات قرآن اين مفهوم در فعل ثلاثى مجرد رد اين ريشه يافت مىشود مثل <ان تطيعوا الذين كفروا يردوكم على اعقابكم» آلعمران/ 149 يعنى اى كسانى كه ايمان آوردهايد اگر از كسانى كه كافر شدهاند اطاعت كنيد شما را به عقب باز مىگردانند. البته در اين آيه معنى ياد شده به صورت متعدى به كار رفته است. برخى اوقات ارتداد به معنى لغوى شدن (صيرورت) به كار رفته است، مثل <فلما ان جاء البشير القاه على وجهه فارتد بصيرا» (يوسف /96) يعنى هنگامى كه بشارت دهنده آمد آن (پيراهن) را بر صورت او (يعقوب) افكند ناگهان بينا شد. در اين معنى فعل ارتد به معنى صار به كار رفته و ملحق به افعال ناقصه است. <ارتداد» در اصطلاح يعنى <حالت جديد اعتقادى و تحول عقيدتى است كه با انكار يكى از اصول سه گانه دين اسلام <توحيد، نبوت، معاد) و يا نفى اصلى از اصول ضرورى دين كه انكار آن به انكار اصول سه گانه منتهى شود به شخص مسلمان رخ مىدهد. مفهوم اصطلاحى ارتداد به صور گوناگونى در قرآن تكرار شده. گاهى از ارتداد به بازگشت از ايمان به كفر تعبير شده مثل <ان تطيعوا فريقا من الذين اوتوا الكتاب يردوكم بعد ايمانكم كافرين» آلعمران /100 و نيز <كيف يهدى الله قوما كفروا بعد ايمانهم» (آلعمران /86 و نيز <اكفرتم بعد ايمانكم» (آل عمران / 106) با توجه به اين كه در بسيارى از آيات قرآن متعلق ايمان توحيد و نبوت و معاد بيان شده چگونگى تعريف اصطلاحى ارتداد توسط اين آيات روشن مىشود مثل آيه <آمن الرسول بما انزر اليه من ربه والمؤمنون كل آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله» (البقره /285) يعنى پيامبر به آنچه از پروردگارش به او نازل شده ايمان دارد و مؤمنان همگى به خدا و فرشتگان و كتابها و پيامبران وى ايمان دارند. و نيز آيه <ومن يكفر بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر فقد ضل ضلالا بعيدا» (نساء / 136) از اين دو آيه و آيات مشابه آنها استفاده مىشود كه متعلق ايمان همان توحيد و نبوت و معاد است. كتب و رسل در اصل نبوت مىگنجند و ملائكه نيز به لحاظ آن كه واسطه در وحى و نزول كتاب بر پيامبران مىباشند متعلق ايمان هستند. اين مدعا توسط بسيارى احاديث نيز تاييد مىگردد، مثل سخن پيامبر صلى الله عليه وآله كه فرمودهاند: <الايمان ان تؤمن بالله و ملائكته و كتبه و رسله و اليوم الاخر» (4) يعنى ايمان آن است كه به خدا و ملائكه وى و كتابها و رسولانش و روز قيامت ايمان بياورى. در پارهاى از آيات از ارتداد به برگشت از دين به سوى كفر تعبير شده كه همان مفهوم اصطلاحى ارتداد را به صورتى ديگر بيان مىكند. از جمله آيه <يا ايها الذين امنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف ياتى الله بقوم يحبهم ويحبونه اذلة على المؤمنين اعزة على الكافرين يجاهدون فى سبيل الله ولايخافون لومة لائم» (مائده / 54) يعنى اى گروهى كه ايمان آوردهايد هر كه از شما از دين خود مرتد شود بزودى خدا قومى كه (بسيار) دوست دارد و آنها نيز خدا را دوست دارند و نسبتبه مؤمنان سرافكنده و فروتن و به كافران سرافراز و مقتدرند به نصرت اسلام در راه خدا جهاد مىكنند و در راه دين از نكوهش و ملامت احدى باك ندارند. در مفهوم اصطلاحى ارتداد گفته شده است كه چنانچه انكار ضروريات مذهب از اصول و اركان مذهب شيعه باشد فقط موجب خروج از مذهب شيعه است نه دين اسلام و برخى از فقهاء همچون صاحب جواهر تفصيل قائل شدهاند بين اين كه اگر كسى شيعه باشد و ضرورى مذهب شيعه، مثل امامت را منكر شود انكارش موجب خروج از دين اسلام است و اگر غير شيعه ضرورى مذهب شيعه را انكار نمايد در اين صورت ارتدادى صورت نگرفته و چنين فردى را مرتد نمىگويند. برخى از دانشمندان شيعه همچون فاضل مقداد معتقد هستند كه به موجب آيه ياد شده (مائده / 54) انكار نص در مورد حقانيت على عليه السلام موجب ارتداد استبه دليل آن كه ضمن آيه، پنج مورد از خصوصيات و اوصاف على عليه السلام بيان شده كه عبارتند از: 1 - يحبهم و يحبونه، خدا آنها را دوست دارد و آنها نيز خدا را دوست دارند اين جمله قرآن همانند سخن پيامبر صلى الله عليه وآله است كه در روز جنگ خيبر درباره على عليه السلام فرمودهاند: <لاعطين الراية غدا رجلا و يحب الله و رسوله و يحبه الله و رسوله.» (2) اذلة على المؤمنين: نسبتبه مؤمنين سرافكنده و فروتن هستند. (3) اعزة على الكافرين: به كافران سرافراز و مقتدرند. (4) يجاهدون فى سبيل الله: در راه خدا جهاد كنند. (5) ولايخافون لومة لائم: از نكوهش و ملامت ملامت كنندهاى هراسى ندارند. به همين دليل پس از اين آيه، <انما وليكم الله ورسوله والذين امنوا الذين يقيمون الصلوة ويؤتون الزكاة وهم راكعون» (مائده /55) كه بىترديد در شان على عليه السلام نازل شده قرار دارد. در بسيارى از روايات آمده است كه آيه 54 سوره مائده در مورد على عليه السلام در فتح خيبر يا مبارزه با ناكثين و قاسطين و مارقين نازل شده و در روايتى آمده هنگامى كه درباره اين آيه از پيامبر صلى الله عليه وآله سؤال شد پيامبر صلى الله عليه وآله دستخود را بر شانه سلمان زد و فرمود: <اين و ياران او و هموطنان او» يعنى پيامبر صلى الله عليه وآله ايرانيان را به عنوان ياوران اسلام معرفى فرمودند و كوشش ايرانيان را براى پيشرفت اسلام پيشگويى نمودند. سپس پيامبرصلى الله عليه وآله فرمودند: <لوكان الدين معلقا بالثريا لتناوله رجال من ابناء فارس» در روايات ديگرى گفته شده است كه اين جملات درباره ياران حضرت مهدى (عج) نازل شده، كه با قدرت تمام در برابر مرتدين از دين حق مىايستند و جهان را پر از عدل و داد مىكنند. اين روايات با هم تضادى ندارند و به نظر درستتر، آيه اعم از موارد ذكر شده در روايات و غير آن است و خطاب آن به همه مؤمنان به پيامبر است و اعلامى است از جانب خداوند در خصوص برخى افراد كه پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه وآله مرتد مىشوند و از آنجا كه ارتداد به معنى بريدن از اسلام است آيه شامل اهل بصره و غير آنها مىشود. در برخى از آيات قرآن درباره مفهوم ارتداد به بازگشتبه عقب يعنى اتخاذ روش جاهليت تعبير شده مثل <ان الذين ارتدوا على ادبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى الشيطان سول لهم» (محمد /25) يعنى كسانى كه بعد از روشن شدن حق بازگشتند و پشت كردند، شيطان اعمال زشت ايشان را در نظرشان زينت داده ... بديهى است كه اين تعبير درباره مفهوم ارتداد با تعابيرى كه قبلا بيان شده تفاوتى ندارد; چون بازگشتبه عقب يعنى بازگشتبه جاهليت و كفر و از سويى در روايت آمده كه <من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية.» شرايط ارتداد همان گونه كه در كتب فقهى بيان شده ارتداد با شرطهاى خاصى همچون بلوغ، كمال عقل، اختيار، علم مرتد به مدلول لفظ و قصد داشتن به مدلول لفظى كه به كار مىرود بيان شده است. تعدادى ار اين شرطها را برخى از مذاهب فقهى اسلامى مردود دانستهاند. از ميان شروط ياد شده براى تحقق ارتداد، در ميان آيات ارتداد به شرط اختيار تصريح شده كه در آيه 106 سوره نحل مشاهده مىشود. فقها براى لزوم اين شرط به آيه ياد شده استناد نمودهاند. مفهوم اين شرط آن است كه اگر فردى از روى اجبار و اكراه از اصول دين و يا ضروريات آن تبرى جويد مرتد تلقى نمىشود. به دليل آيه <من كفر بالله من بعد ايمانه الا من اكره وقلبه مطمئن بالايمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم» (نحل / 106) يعنى كسانى كه بعد از ايمان كافر شوند بجز آنها كه تحت فشار واقع شدهاند در حالى كه قلبشان آرام و با ايمان است آرى آنها كه سينه خود را براى پذيرش كفر گشودهاند غضب خدا بر آنهاست و عذاب عظيمى در انتظارشان است. به نظر برخى از مفسران شان نزول اين آيه برخى از مسلمين هستند كه در دست مشركان گرفتار بودند و از سوى مشركان مجبور به ترك اسلام و اظهار سخنان كفر و شرك شده بودند (از جمله عمار و پدرش ياسر و مادرش سميه) مىباشند. به موجب اين شان نزول عمار زير فشار مشركان از اسلام بيزارى مىجويد و مسلمين پس از اطلاع از كار عمار حكم به كفر عمار مىكنند و پيامبر صلى الله عليه وآله درباره عمار مىفرمايند: <عمار از فرق سر تا پا مملو از ايمان است و ايمان با گوشت و خون وى آميخته. پس از چندى عمار گريه كنان نزد رسول خدا صلى الله عليه وآله مىآيد و اظهار ندامت مىكند و پيامبر صلى الله عليه وآله با دست مباركشان اشكهاى عمار را پاك مىكنند و به عمار مىفرمايند: <اگر باز تو را تحت فشار قرار دادند آنچه مىخواهند بگو» و در اين هنگام اين آيه نازل مىشود. در اين آيه مرتدان به دو دسته تقسيم شدهاند: (1) آنهايى كه در دست دشمنان گرفتار شده و زير فشار و شكنجه از اسلام بيزارى جويند ولى قلبشان از ايمان مالامال باشد مورد عفو واقع خواهند شد. اين كار را تقيه گويند كه در روايات معصومين-عليهمالسلام- به آن تشويق شده. (2) افرادى كه دل خود را به روى كفر و بى ايمانى مىگشايند و عقيده خود را كنار مىگذارند گرفتار غضب خدا و عذاب عظيم وى مىشوند. به نظر مرحوم فاضل مقداد يكى از نكات متضاد از اين آيه آن است كه بيزارى جستن از ائمهعليهمالسلام حرام وتقيه در آن مباح است ولى اگر فردى كه به زور وادار به برائت جستن از ائمهعليهمالسلام شده سختى و فشار وارده را تحمل نمايد و صبر كند و از ائمهعليهمالسلام بيزارى و برائت نجويد بهتر است. دليل بهتر بودن عدم تبرى و بيزارى جستن از ائمهعليهمالسلام در چنين حالتى سخن علىعليه السلام است كه فرمودهاند: <اما السب فسبونى فان لى زكاة و لكم نجاة و اما البرائة فلا تتبروا منى فانى ولدت على الفطرة و سبقت الى الايمان و الهجرة.» آثار ارتداد در قرآن مجيد براى ارتداد آثار سوئى بيان شده است از جمله حبط (بر باد رفتن) اعمال و زيان در آخرت. به عبارت بهتر در اصطلاح علم كلام، ارتداد از ميان رفتن ثواب اعمال پيشين استبر اثر گناهان بعدى چنانچه در آيه 5 سوره مائده آمده: <ومن يكفر بالايمان فقد حبط عمله و هو فى الآخرة من الخاسرين» يعنى اگر به حكم نازل شده از سوى خداوند (در خصوص حليت طعام اهل كتاب و زنان آنها بر شما) معترض باشيد و آن را انكار كنيد اعمال خوبتان بر باد خواهد رفت و در آخرت زيانكار خواهيد بود. همچنين در آيه 217 سوره بقره گفته شده كه اعمال مرتدانى كه با حال كفر مىميرند در دنيا و آخرت حبط مىشود. آيه به اين صورت است <ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت و هو كافر حبطت اعمالهم فى الدنيا والآخرة واولئك اصحاب النار هم فيها خالدون» يعنى كسى كه از آيين خود برگردد و در حال كفر بميرد تمام اعمال نيك (گذشته) وى در دنيا و آخرت بر باد مىرود و آنان اهل دوزخند و هميشه در آن خواهند بود. از جمله آثار سوء ارتداد كه در قرآن به آن اشاره شده غضب و خشم و عذاب دردناك خداوند است چون فرد مرتد غضب و عذاب خداوند را براى خود تدارك مىبيند چنانچه در پايان آيه 106 سوره نحل آمده: <ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله» همانگونه كه گذشتبه موجب اين آيه مرتدان به دو دسته تقسيم مىشوند و مرتدانى كه با ميل و رغبت عقيده خود را كنار مىگذارند گرفتار غضب خداوند و عذاب عظيم وى مىشوند. اين معنى در آيه <فاما الذين اسودت وجوههم اكفرتم بعد ايمانكم فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون» آلعمران /106 نيز به چشم مىخورد، زيرا به موجب اين آيه، به آنان كه پس از ايمان كافر و مرتد شدند گفته مىشود كه به دليل كفرتان بچشيد عذاب خداوند را. و از سويى اين آيه درباره ارتداد سخن مىگويد; چه آن كه مرحوم علامه طباطبايى در ذيل تفسير اين آيه به نقل از انس بن مالك از ابوهريره، از پيامبر صلى الله عليه وآله روايت نمودهاند كه <يرد على يوم القيامة رهط من اصحابى او قال من امتى فيحلؤن على الحوض فاقول: يا رب اصحابى فيقول لاعلم بما احدثوا بعدك ارتدوا على اعقابهم القهقرى فيحلؤن. از جمله آثار سوء ديگر ارتداد آن است كه اعمال زشت افراد مرتد توسط شيطان برايشان زينت داده مىشود و آنها توسط شيطان فريفته مىشوند چنانچه خداوند فرموده: <ان الذين ارتدوا على ادبارهم من بعد ما تبين لهم الهدى الشيطان سول لهم» محمد /25 يعنى كسانى كه بعد از روشن شدن حق بازگشتند و پشت كردند، شيطان اعمال زشت ايشان را در نظرشان زينت داده و آنها را به آرزوهاى دور و دراز فريفته است. اثر سوء ديگر ارتداد كه در قرآن به آن اشاره شده كمك نكردن خداوند به هدايت افراد مرتد است چنانچه فرموده است: كيف يهدى الله قوما كفروا بعد ايمانهم وشهدوا ان الرسول حق» آل عمران / 86 يعنى چگونه خداوند هدايت مىكند قومى را كه پس از ايمان آوردن خويش كفر ورزيدند و گواهى دادند كه پيامبرصلى الله عليه وآله حق است اينان در بازگشت از اسلام ظالم و ستمكار هستند و خداوند هرگز ستمگران را هدايت نمىكند. استفهامى كه به وسيله كيف انجام شده افاده استبعاد و انكار مىكند، يعنى هدايت مرتدان را محال و غير ممكن مىنماياند. وجود صفت ارتداد در افراد مرتد سبب آن است كه خداوند ايشان را هدايت نكند. اين كه در آيه گفته شده كه خداوند مرتدان را هدايت نمىكند منافات ندارد با اين كه اگر توبه كنند و از ارتداد خويش بازگردند خدا ايشان را هدايت نمايد. اثر سوء ديگر ارتداد كه در قرآن به آن تصريح شده توجه لعنتخدا و ملائكه و همه مردم به مرتدان است، چنانچه خداوند فرموده: <اولئك جزاؤهم ان عليهم لعنة الله والملائكة والناس اجمعين × خالدين فيها لايخفف عنهم العذاب ولاهم ينظرون × الا الذين تابوا» آلعمران /87-89 يعنى كيفر مرتدان آن است كه لعنتخداوند و ملائكه و همه مردم شامل ايشان مىشود و آنها همواره در اين لعن مىمانند و مجازاتشان تخفيف نمىيابد و به آنها مهلت داده نمىشود مگر كسانى كه پس از آن توبه كنند. اولئك در آغاز آيه اشاره دارد به <قوما كفروا بعد ايمانهم...» كه در آيه قبل (آل عمران / 86) به آن اشاره شد. لعنتخداوند به معنى آن است كه خداوند ايشان را از رحمت و سعادت دور مىسازد و لعنت مردم و لعنت ملائكه بر چنين افرادى به معنى آن است كه آنها از خداوند درخواست مىكنند كه خداوند مرتدان را از رحمت و سعادت دور مىسازد
.کنوانسيون ضد شکنجه و رفتار يا مجازات خشن، غير انساني يا تحقير کننده کنوانسيون ضد شکنجه و رفتار يا مجازات خشن، غير انساني يا تحقير کننده مصوبه 10 دسامبر 1984/ قطعنامه شماره 46/39 مجمع عمومي سازمان ملل متحد قدرت اجرائي کنوانسيون، 26 ژوئن 1987 کشورهاي طرف اين کنوانسيون (ميثاق) - با توجه به اصول مندرج در منشور سازمان ملل متحد که شناسائي حيثيت ذاتي و حقوق برابر و غير قابل انتقال تمام اعضاء خانواده بشري را مبناي آزادي، عدالت و صلح در جهان اعلام داشته است. - با توجه به اينکه حقوق مذکور از شان و منزلت ذاتي انسان سرچشمه گرفته است. - با توجه به تعهدات دولتهاي امضاء کننده منشور، بويژه ماده 55 آن که اعتلاي رعايت و حرمت حقوق بشر و آزاديهاي اساسي را متذکر ميشود. - با در نظر گرفتن ماده پنجم اعلاميه جهاني حقوق بشر و ماده هفتم کنوانسيون بين المللي حقوق مدني و سياسي که مقرر داشته است: هيچکس را نميتوان مورد آزار و شکنجه و يا مجازات و رفتارهاي ظالمانه و غير انساني قرار داد که سلب کننده حقوق مدني و اجتماعي فرد است. - با توجه به اعلاميه مجمع عمومي 9 دسامبر 1975 مبني بر حمايت انسانهائي که مورد شکنجه و اعمال ظالمانه غير انساني و رفتارهائي که باعث سلب حقوق مدني و اجتماعي آنها ميشود. - با آرزو و تلاش و تاثير گذاري بيشتر عليه شکنجه و ديگر اعمال وحشيانه و غير انساني و مجازات و رفتارهائي که حقوق انسانها را در سراسر جهان به مخاطره مي اندازد. ما امضاء کنندگان اين کنوانسيون، اصول زير را مي پذيريم: قسمت اول ماده اول 1- از نظر اين کنوانسيون شکنجه چنين تعريف مي گردد: هر عمل عمدي که بر اثر آن درد يا رنج شديد جسمي يا روحي عليه فردي به منظور کسب اطلاعات يا گرفتن اقرار از او و يا شخص سوم اعمال ميشود، شکنجه نام دارد. (همچنين) مجازات فردي به عنوان عملي که او يا شخص سوم انجام داده است و يا احتمال مي رود که انجام دهد، با تهديد و اجبار و بر مبناي تبعيض از هر نوع و هنگاميکه وارد شدن اين درد و رنج و يا به تحريک و ترغيب و يا با رضايت و عدم مخالفت مامور دولتي و يا هر صاحب مقام ديگر، انجام گيرد شکنجه تلقي ميشود. درد و رنجي که بطور ذاتي يا به طور تبعي لازم مجازات قانوني است، شامل (اين کنوانسيون) نميشود. 2- اين ماده خللی نسبت به اسناد بين المللی و يا (مصوبات) قوانين داخلي کشور ها که مفهوم وسيعتري براي شکنجه در نظر گرفته اند، وارد نميکند.بايد بر اساس همان مفهوم وسيعي که آن سند بين المللي و يا قانون داخلي در نظر گرفته است، عمل نمود. ماده دوم 1- هر دولت عضو اين کنوانسيون، موظف است اقدامات لازم و موثر قانوني اجرائي، قضائي و ديگر امکانات را جهت ممانعت از اعمال شکنجه در قلمرو حکومتي خود، بعمل آورد. 2- هيچ وضعيت استثنائي کشوری، مانند جنگ و يا تهديد به جنگ، بي ثباتي سياسي داخلي و يا هر گونه وضعيت اضطراري ديگر، مجوز و توجيه کننده اعمال شکنجه نمي باشد. 3- دستور و حکم مقام مافوق (حکومتي) و يا مرجع دولتي، نمي تواند توجيه کننده عمل شکنجه باشد. ماده سوم 1- هيچ دولت عضوي فردي را که جانش در خطر است و مورد شکنجه واقع خواهد شد را به دولتي که زمينه واقعي (چنين اعمالي را) دارد مسترد نخواهد کرد. 2- به منظور پايان دادن به ايجاد زمينه عمل شکنجه، مراجع شايسته و صلاحيت داري بايد در نظر گرفت ( تا بتوان بدين وسيله) دولتي که وجود نمونه هاي فاحش و آشکار و عملي شکنجه و نقض مداوم حقوق بشر در آن مشاهده ميشود را بررسي کنند. ماده چهارم 1- هر دولت عضوي مراقب و مطمئن خواهد شد که تمام انواع شکنجه تحت قوانين جنائي، جرم محسوب گردد و براي کسي که مبادرت به انجام شکنجه ميکند و يا کسي که در انجام اين عمل با او مشارکت و همکاري مي نمايد، جرم شناخته شود 2- هر دولت عضوی براي اين جرائم و با در نظر گرفتن نوع و اهميت آنها، کيفري مناسب تعيين خواهد کرد. ماده پنجم 1- هر دولت عضوی، اقدامات لازم و ضروري و اختيارات قانوني براي جرمهائي که راجع به ماده چهارم است را ( در دستگاه قضائي) خود به قرار زير انجام خواهد داد: الف: هنگاميکه جرمي در قلمرو قضائي و يا مرز دريايي و هوائي شناخته شده ( آن کشور)، انجام گرفته است. ب: هنگاميکه متهم شهروند آن کشور باشد. ج: هنگاميکه قرباني (شکنجه) شهروند آن کشور باشد و آن دولت آنرا تائيد نمايد. 2- هر دولت عضوي همچنين، اقدامات لازم را در جهت کسب اختيارات قانوني در نظام قضائي خود، بعمل خواهد آورد. اين اقدامات در مواردي است که جرمهائي در قلمرو قضائي آن کشور صورت گرفته است و فرد متهم به کشور متبوعش تسليم نشده است. طبق ماده هشتم بند اول، متهم به دولتهائي که نامشان ذکر شده است مسترد خواهد شد. 3- اين کنوانسيون از جرائم جنائي که در ارتباط با قوانين داخلي است مستثني نميباشد. ماده ششم 1- هر دولت عضوي فرد متهمي را که جرمي مطابق ماده 4 ( اين کنوانسيون) مرتکب شده است، بازداشت خواهد نمود و يا اقدامات ديگري جهت اطمينان از حضور متهم بعمل خواهد آورد. ( اين دولت) براي اطمينان از وضعيت متهم، اطلاعات موجود و قابل استفاده را مورد بررسي قرار خواهد داد و سپس حکم بازداشت و يا هر اقدام ديگري را مطابق قوانين خود انجام خواهد داد. اين بازداشت متهم بر حسب ضرورت، ممکن است براي مدتي ادامه داشته باشد تا روند جرم و استرداد مجرم، طي گردد. 2- دولت (مذکور) مقدمات تحقيق و رسيدگي (پرونده متهم) را فراهم خواهد کرد. 3- فردي که در بازداشت بسر ميبرد، حق خواهد داشت که طبق بند 1 اين ماده، بيدرنگ با نزديکترين نمايندگي دولت متبوعش تماس حاصل نمايد. اگر فرد بازداشتي تابعيتي نداشته باشد، او حق خواهد داشت که با نمايندگي کشوري که او در آنجا معمولا اقامت داشته است، تماس گيرد. 4- هنگاميکه دولتی فردي را طبق اين ماده بازداشت ميکند، مراتب امر را به دولتهائي که در ماده 5 بند 1 به آنها اشاره شده است، بيدرنگ اطلاع خواهد داد و شرايط و موقعيت بازداشتي فرد متهم را بازگو خواهد نمود. ماده هفتم 1- دولت عضوي که تحت قلمرو قضائي خود، فرد متهم در مطابقت با ماده 4 مرتکب جرمي شده است، با در نظر گرفتن ماده 5 عمل خواهد نمود. اگر ( آن دولت) فرد متهم را به ( دولت متبوعش) مسترد ننمايد، ميبايد پرونده متهم را به مراجع صلاحيت دار و شايسته بمنظور تعقيب قضائي واگذار نمايد. 2- مراجع ( صلاحيت دار) مذکور، مانند هر جرم عادي و در يک جريان طبيعي و جدي، تحت قوانين دولتي، نظر و تصميم خود را خواهند گرفت. مدارک قانوني و معتبر بنا به ماده 5 بند 2 براي پيگرد و تعقيب قانوني و محکوميت ضروري است. اين مدارک در تطابق با ماده 5 بند 1 مي بايست مستدل و محکم باشد، بطوريکه تعقيب قضائي را قابل اجرا گرداند. 3- هر فردي با توجه به اقامه دعوي جرمي که عليه او و در ارتباط با ماده 4 صورت گرفته است، ميبايست در تمام مراحل قضائي رفتاري مناسب با او تضمين گردد. ماده هشتم 1- دولتهاي عضو جرائم مربوط به ماده چهار که شامل استرداد مجرمين به کشور متبوعشان است و يا هر نوع اخراج و استردادي که آنها بوسيله قراردادهاي دوجانبه پذيرفته اند، تضمين خواهند کرد. 2- اگر دولت عضوي در خواست استرداد (متهمي) را از دولت عضو ديگر که معاهده اي را براي استرداد با اين دولت امضاء نکرده است، دريافت دارد، اين کنوانسيون بمثابه معاهده اي قانوني براي استرداد مجرمين بشمار مي رود. 3- دولتهاي عضوي که شرط استرداد را بنابر معاهده اي نپذيرفته اند، جرائم ( مربوط به شکنجه) را بمثابه جرائم قابل استرداد در قراردادهاي دوجانبه ملحوظ خواهند داشت و آنرا ( جرم شکنجه) همانند يک جرم قابل استرداد و قانوني از دولت عضوي خواستار ميشوند. 4- اين نوع جرائم (شکنجه) با هدف استرداد ضرورت دارد که بوسيله قرارداد دوجانبه اي بين کشورهاي عضو، انجام گردد. چنانکه قرارداد دوجانبه اي بين ( آنها) امضاء شده است، لازم است بنابه ماده 5 بند 1 و بر اساس اختيارات قضائي دولتها، نه فقط براي مکاني که جرم در آن بوقوع پيوسته است، باشد، بلکه شامل قلمرو دولتها نيز گردد. ماده نهم 1- دولتهاي عضو در فراهم کردن امکاناتي که در ارتباط با روند پيگيري جرائم و مجرميني که مشمول ماده چهار مي باشند، اقدامات لازم را بعمل خواهند آورد و نيز يکديگر را با ارائه شواهد و اسنادي که در اختيار دارند جهت پيگيري روند جرائم ياري خواهند رساند. 2- دولتهاي عضو، تعهدات خويش را بنابر بند 1 اين ماده مبني بر مساعدت هاي قضائي متقابل در بين خود عمل خواهند کرد. ماده دهم 1- هر دولت عضوي با توجه به ممنوعيت شکنجه به مجريان قانون، نيروهاي انتظامي (مدني) و نظامي، کارکنان خدمات پزشکي، کارمندان و ديگر افرادي که به نحوي در بازداشت، بازجويي و بازرسي (افراد دخالت دارند) و نيز هر رفتاري که موجب دستگيري، بازداشت و زنداني افراد ميشود، آموزشها و اطلاعات لازم را به آنها بدهند و مطمئن شوند که آنها از اين آموزشها و اطلاعات برخوردار خواهند شد. 2- هر دولت عضوي در قوانين و دستورات به فراخور وظائف و مسئوليتهاي افراد، ممنوعيت شکنجه را ملحوظ خواهد کرد. ماده يازدهم هر دولت عضوي موظف است بطور مرتب و منظم قواعد و روشهاي مربوط به بازجويي (بازپرسي) و ترتيبات راجع به نگهداري افراد را ( در بازداشتگاهها) انجام دهد. اين بازنگري و مراقبت شامل هر نوع دستگيري، زندان و در هر قلمروي که حوزه قضائي آن دولت است با در نظر گرفتن اصل ممنوعيت شکنجه ميباشد. ماده دوازدهم هر دولت عضوي موظف است ترتيب اطمينان بخشي بدهد تا اگر قراين معقولي بر انجام عمل شکنجه در مکان و يا در قلمرو قضائي آن دولت وجود داشت، مقامات صلاحيت دار بيدرنگ و بيطرفانه به آنها رسيدگي نمايند. ماده سيزدهم هر دولت عضوي موظف است حق شکايت فردي را که عنوان ميکند او در قلمرو قضائي آن دولت مورد شکنجه قرار گرفته است را محفوظ بدارد و شکايت او را بيدرنگ و بيطرفانه به مقامات صلاحيت دار جهت رسيدگي ارجاع دهد و نيز مطمئن گردد که شکايت کننده و شاهدان از تهديد هائي که نتيجه عمل آنهاست در امان خواهند بود. ماده چهاردهم 1- هر دولت عضوی موظف است از طريق نظام قانوني خود ترتيب اطمينان بخشي بدهد که قرباني شکنجه حق گرفتن خسارت و جبران غرامت مناسب (عادلانه) و کافي داشته باشد. اين جبران شامل اعاده وضع اوليه قرباني شکنجه تا حد امکان نيز هست. هر گاه فردي بر اثر شکنجه بميرد، جبران خسارات شامل بستگان او ميگردد. 2- هيچ موردي از اجراي اين ماده مبني بر اعاده حقوق قرباني شکنجه و افراد ديگري که بنا بر قوانين کشوري غرامت به آنها تعلق ميگيرد، جلوگيري نخواهد کرد. ماده پانزدهم هر دولت عضوي موظف است به نحوي اطمينان حاصل نمايد که اقرار در اثر شکنجه به هيچ وجه مدرک محسوب نخواهد شد و نمي توان آن مدارک را به جز در مورد شخص شکنجه گر و در جهت پيگرد او به لحاظ ارتکاب جرم، مورد استناد قرار داد. ماده شانزدهم 1- هر دولت عضوي متعهد است که در قلمرو قضائي خود اعمال وحشيانه، غير انساني و رفتارهاي تحقيرکننده و مجازات هائي را که مشمول تعريف شکنجه و ماده يک اين کنوانسيون نيست و اين اعمال به تحريک و ترغيب و يا با رضايت و عدم مخالفت مامور دولتي و يا هر صاحب مقام ديگر انجام ميگيرد، جلوگيري بعمل آورد. اين تعهدات بويژه، تعهداتي است که در مواد 13- 12- 11 و 10 مبني بر تعويض و جايگزيني افرادي که در عمل شکنجه و يا ديگر اعمال وحشيانه غير انساني و رفتارهاي تحقيرآميز و مجازاتهاي خشن آمده است. 2- مقررات اين کنوانسيون نسبت به مقررات، اسناد بين المللي و قوانين ملي که اعمال وحشيانه و غير انساني و رفتارهاي تحقيرآميز که مربوط به استرداد يا اخراج ميباشد و ممنوع اعلام کرده اند، خللي وارد نخواهد کرد. قسمت دوم ماده هفدهم 1- يک کميته ضد شکنجه تاسيس خواهد شد( از اين پس در اين کنوانسيون کميته ناميده ميشود) و وظائفي که در مواد بعدي به آنها اشاره خواهد شد را عهده دار است. اين کميته از 10 کارشناس عاليرتبه که برخوردار از صلاحيت اخلاقي و شايستگي در زمينه حقوق بشر مي باشند، تشکيل خواهد شد. آنها با صلاحيت شخصي خود انجام وظيفه مي نمايند(نه به عنوان نماينده دولت متبوع خويش) همچنين اين کارشناسان بوسيله دولتهاي عضو و با رعايت تقسيمات عادلانه جغرافيائي و نيز همکاريهاي سودمندانه و تجربيات حقوقي آنها انتخاب خواهند شد. 2- اعضاء کميته بوسيله راي مخفي و از فهرست نامزدهائي که دولتهاي عضو تعيين کرده اند، انتخاب ميگردند. دولتهاي عضو در نظر خواهند داشت که افراد سودمند و کساني از اعضاء کميته حقوق بشر تحت نظارت پيمان بين المللي حقوق مدني و سياسي و نيز افرادي که مايل به خدمت در کميته ضد شکنجه باشند را نامزد نمايند. 3- انتخابات اعضاء کميته با دعوت به گردهمائي دبير کل سازمان ملل متحد از دولتهاي عضو و در هر دو سال يکبار انجام خواهد گرفت. حد نصاب در اين گردهمائي، شرکت دوسوم کشورهاي عضو مي باشد. افرادي که حائز اکثريت آراء از طرف نمايندگان حاضر دولتهاي عضو باشند انتخاب خواهند شد. 4- اولين انتخابات نبايد بيشتر از 6 ماه پس از لازم الاجرا شدن اين کنوانسيون به درازا بکشد. براي انتخابات حداقل 4 ماه پيش از تاريخ انجام آن، دبير کل سازمان ملل متحد، از دولتهاي عضو، بوسيله نامه دعوت خواهد نمود که نامزدهاي خود را براي عضويت در کميته ظرف 3 ماه معرفي کنند. دبير کل سازمان ملل فهرستي بترتيب حروف الفباء از افرادي که نامزد شده اند با ذکر کشورهائي که آنان را معرفي کرده اند، تهيه و به دولتهاي عضو ارسال خواهد داشت. 5- اعضاء کميته براي مدت 4 سال انتخاب ميشوند و در صورتي که مجددا نامزد شوند، تجديد انتخاب آنها مجاز خواهد بود. ليکن مدت زمان پنج عضو کميته منتخب در اولين انتخابات در پايان 2 سال منقضي ميشود. نام اين 5 عضو پس از اولين دوره انتخابات با قيد قرعه و بوسيله رئيس جلسه مذکور، بنا بر بند 3 اين ماده معين ميگردد. 6- اگر عضوي از اعضاء کميته فوت کند و يا استعفا دهد و يا به هر دليل ديگري نتواند انجام وظيفه کند، دولت عضوي که اين فرد را نامزد کرده بود، شخص کارشناس ديگري که تبعه آن کشور باشد را جهت جايگزيني و خدمت تعيين ميکند و تصويب او را با اکثريت آراء از دولتهاي عضو خواستار ميگردد. دولتهاي عضو تصويب (عضو جديد) را مورد بررسي قرار خواهند داد، اگر نصف يا بيشتر آنها راي منفي به اين تصويب دهند، مراتب امر به اطلاع دبير کل سازمان ملل خواهد رسيد تا در خلال 6 هفته فرد ديگري معرفي و تعيين گردد. 7- دولتهاي عضو، مسئوليت هزينه هاي اعضاء کميته را در هنگام انجام وظيفه متقبل خواهند شد. ( اصلاحيه - به تصميم عمومي 111/47، 16 دسامبر 1992 شرايط تصويب رجوع شود) ماده هيجدهم 1- کميته، هيات رئيسه خود را براي مدت 2 سال انتخاب خواهد کرد، آنها مي توانند مجددا انتخاب شوند. 2- کميته آئين نامه داخليش را خود تنظيم ميکند. مقررات اين آئين نامه به قرار زير خواهد بود: الف- حد نصاب رسميت جلسات حضور 6 عضو است. ب- تصميمات کميته با اکثريت آراء اعضاء حاضر اتخاذ ميگردد. 3- دبير کل سازمان ملل متحد، کارمندان و امکانات لازم و مورد احتياج را جهت اجراي موثر وظائفي که کميته بموجب اين کنوانسيون بعهده دارد، در اختيار کميته خواهد گذاشت. 4- دبير کل سازمان ملل متحد اعضاي کميته را براي تشکيل نخستين جلسه دعوت ميکند. پس از آن، کميته در اوقاتي که در آئين نامه داخلي آن پيش بيني شده است، تشکيل جلسه خواهد داد. 5- دولتهاي عضو مسئوليت ( پرداخت) هزينه هائي که در ارتباط با گردهمائي هاي دولتهاي عضو کميته و هزينه هائي که بوسيله سازمان ملل در اين مورد پرداخت ميشود، مانند هزينه کارمندان و تهيه امکانات بنابر بند 3 اين ماده را بعهده خواهند داشت. ( اصلاحيه - به تصميم مجمع عمومي 111/47، 16 دسامبر 1992، شرايط تصويب رجوع شود) ماده نوزدهم 1- دولتهاي عضو بواسطه دبير کل سازمان ملل، اقداماتي که در جهت اجراي تعهداتشان طبق اين کنوانسيون انجام داده اند را به کميته تقديم مينمايند. ( نخستين گزارش) يکسال پس از لازم الاجرا شدن کنوانسيون براي دولت عضو بايد به کميته ارائه گردد و از آن پس دولتهاي عضو گزارشات تکميلي و اقدامات جديد خود در اين زمينه را هر چهار سال يکبار تقديم ميدارند. 2- دبير کل سازمان ملل اين گزارشات را به دولتهاي عضو ارسال خواهد داشت. 3- هر گزارشي مورد بررسي و رسيدگي کميته قرار خواهد گرفت و کميته نظرات و پيشنهادات عمومي خود را نسبت به گزارش به دولتهاي مربوط اعلام ميدارد. دولت عضو مزبور ميتواند پاسخها و نظرات خود را به کميته اعلام نمايد. 4- کميته بنابر صلاحديد خود ممکن است نظرات و پيشنهاداتي که در ارتباط با بند 3 اين ماده و مربوط به دولت عضو مذبور است و ملاحظات خود و نظر دولتها را در گزارش سالانه خود و بر طبق ماده 24 به مجمع عمومي ارائه دهد. اگر دولت عضو مزبور در خواست يک رونوشت از اين گزارش را نمايد، کميته طبق بند 1 اين ماده اين درخواست را اجابت مي نمايد. ماده بيستم 1- اگر کميته اطلاعات موثق و قابل اعتمادي دريافت نمايد که بوضوح نشان دهد در قلمرو يکي از دولتهاي عضو به طور منظم شکنجه وجود دارد، کميته دولت مربوط را دعوت ميکند که براي رسيدگي و بررسي اين موضوع همکاري نمايد و در پايان نظرات خود را با توجه بر اطلاعات مزبور، ارائه خواهد داد. 2- با توجه به نظراتي که دولت عضو ممکن است به کميته ارائه دهد و نيز اطلاعات قابل استناد ديگر که کميته را به معتبر بودن اين اطلاعات متقاعد کرده است، کميته ممکن است يک يا چند عضو خود را براي رسيدگي و تحقيق بطور محرمانه مامور کند تا بي درنگ گزارشي براي کميته تهيه نمايند. 3- با انجام اين تحقيقات، بنابر بند 2 اين ماده، کميته از دولت عضو مربوط خواهد خواست که در اين مورد همکاري نمايد. با توجه به تحقيقات انجام شده و توافق با دولت عضو ذيربط، بازديد ( و مسافرت) از قلمرو آن دولت بعمل خواهد آمد. 4- کميته بعد از رسيدگي و تشخيص نظرات عضو و يا اعضاء و با توجه به بند 2 اين ماده، نظرات و تشخيص آنها را همراه با پيشنهادات و ارزيابي خود و با در نظر گرفتن موقعيت به دولت عضو مربوط، منتقل خواهد کرد. 5- تمام مراحل ( تحقيق و بررسي) که از طرف کميته انجام ميگيرد، بنابر بند 1 تا 4 اين ماده، محرمانه خواهد بود. همچنين در تمام مراحل تحقيق و رسيدگي، دولت عضو ذيربط به همکاري خواسته ميشود. پس از تکميل روند تحقيقات و با توجه به بند 2، کميته با مشورت دولت عضو مربوط، ممکن است تصميم بگيرد که خلاصه اي از نتايج تحقيقات را با توجه به ماده 24، در گزارش سالانه خود ( به مجمع عمومي) منعکس نمايد. ماده بيست و يکم 1- هر دولت عضو اين کنوانسيون، بموجب اين ماده هر زمان اعلام نمايد که صلاحيت کميته را براي دريافت و رسيدگي به شکايات دائر بر ادعاي هر دولت عضو که دولت عضو ديگر کنوانسيون تعهدات خود را طبق مواد اين ميثاق انجام نمي دهد، برسميت بشناسد. بموجب اقدامات عملي که در اين ماده قرار دارد، شکاياتی قابل دريافت و رسيدگي خواهد بود که توسط دولت عضو صلاحيت کميته را نسبت به خود شناسائي و اعلام کند. هيچ شکايتي مربوط به يک دولت عضو اين کنوانسيون که چنين اعلامي نکرده باشد بنابر اين ماده از طرف کميته پذيرفته نخواهد شد. نسبت به شکايات که بموجب اين ماده دريافت ميشود، بترتيب زير اقدام خواهد شد: الف - اگر يک دولت عضوي تشخيص دهد که دولت عضو ديگري به مقررات اين کنوانسيون ترتيب اثر نمي دهد، ميتواند بوسيله نامه، توجه آن دولت عضو را جهت رسيدگي بموضوع جلب کند. در ظرف 3 ماه پس از دريافت اطلاعيه، دولت دريافت کننده، توضيح يا هر گونه اظهار کتبي ديگر دائر بر روشن کردن موضوع را در اختيار دولت فرستنده اطلاعيه خواهد گذارد.توضيحات و اظهارات مزبور تا حد امکان شامل اطلاعاتي در مورد آئين دادرسي طبق قوانين داخلي آن کشور و آنچه که براي بهبودي آن بعمل آمده يا در جريان رسيدگي است يا آنچه در اين مورد قابل اصلاح است، خواهد بود. ب - اگر موضوعات به ترتيبي باشد که رضايت هر دو دولت عضو پس از دريافت اولين اطلاعيه و در ظرف 6 ماه جلب ننمايد، هر يک از طرفين حق خواهد داشت با ارسال اخطاريه اي به کميته و به دولت مقابل، موضوع را پيگيري نمايد. ج - کميته با توجه به اين ماده فقط پس از اينکه برايش محقق شد که اقدامات چاره جويانه و قابل اصلاح طبق قوانين داخلي دو کشور، به نتيجه اي نرسيده است و دو دولت از حل موضوع بر طبق اصول متفق حقوق بين المللي عاجز مي باشند، آنگاه بموضوع مرجوعه رسيدگي خواهد کرد. اين قاعده در مواردي که رسيدگي به شکايات بنحوي از راههاي قانوني غير معقول و طولاني باشد و يا کمک موثر به فردي که طبق اين ميثاق قرباني خشونت محسوب ميشود، غير محتمل و بعيد بنظر رسد، اجرا نخواهد شد. د - کميته در مواقع رسيدگي به شکايت هاي دريافتي، بنابر اين ماده جلسات محرمانه تشکيل خواهد داد. ه - با رعايت مقررات بند (ج)، کميته بمنظور حل دوستانه موضوع مورد اختلاف و بر اساس احترام به تعهداتي که در اين کنوانسيون ارائه شده است، کمکهاي قابل اجراي خود را در اختيار دولتهاي عضو مربوط خواهد گذارد. بدين منظور، در زمان مقتضي، کميته يک کميسيون حل اختلاف تخصصي تعيين خواهد کرد. و - کميته بنا بر اين ماده، در کليه اموري که به آن ارجاع شود ميتواند از دولتهاي طرف اختلاف موضوع زير بند ( ب) هر گونه اطلاعات مربوط را خواستار گردد. ز - دولتهاي عضو مربوط موضوع زير بند ( ب) حق خواهند داشت هنگام رسيدگي بموضوع در کميته، نماينده اي داشته باشند و ملاحظات خود را بطورشفاهي و يا کتبي اظهار دارند. ح - کميته موظف است در مدت 12 ماه پس از تاريخ دريافت اخطاريه بنا به زير بند ( ب) گزارش بدهد: 1) اگر راه حلي بنا به مقررات زير بند (ه) حاصل شده باشد، کميته گزارش خود را به يک خلاصه گزارش منحصر خواهد کرد. 2) اگر راه حلي بنابر مقررات زير بند (ه) حاصل نشود کميته در گزارش خود بشرح قضايا مختصرا اکتفا خواهد کرد. (همچنين) متن صورت مجلس ملاحظات کتبي و شفاهي دولتهاي عضو، ضميمه گزارش خواهد شد. در هر مورد، گزارشي به دولتهاي عضو مربوط ابلاغ خواهد شد. 2- مقررات اين ماده هنگامي قابل اجرا خواهد بود که پنج دولت عضو کنوانسيون، بنا بر بند 1 اين ماده اعلاميه هاي پيش بيني شده را داده باشند. اعلاميه هاي مذکور نزد دبير کل سازمان ملل سپرده خواهد شد و رونوشت آن براي ساير کشورهاي عضو کنوانسيون ارسال خواهد شد. اعلاميه ممکن است در هر زمان بوسيله اخطاريه دبير کل سازمان ملل بازپس گرفته شود. اين استرداد به رسيدگي مسئله، موضوع يک شکايت که قبلا بموجب اين ماده ارسال شده باشد، خللي وارد نميکند. هيچ شکايت ديگري پس از دريافت اخطاريه استرداد اعلاميه به دبير کل پذيرفته نمي شود مگر آنکه دولت عضو مربوط اعلاميه جديدي داده باشد. ماده بيست و دوم 1- يک دولت عضو اين کنوانسيون مي تواند بموجب اين ماده در هر زمان صلاحيت کميته را براي دريافت و رسيدگي شکايات افرادي که مدعي قرباني خشونت توسط يک دولت عضو اين ميثاق هستند، به رسميت شناسد و آنرا اعلام دارد. هيچ شکايتي از دولت عضوي که چنين اعلامي نسبت به آن صورت نگرفته است از جانب کميته قابل پذيرش نخواهد بود. 2- کميته شکايات بدون نام و يا ناسازگار با مقررات کنوانسيون را بنا بر اين ماده و يا شکاياتي که در مقام سوء استفاده از اين حق مطرح شده است را نخواهد پذيرفت. 3- با رعايت مقررات بند 2، کميته بنا بر اين ماده ضمن رسيدگي کردن به شکايات دولت عضوي که متهم به تخلف از مفاد اين کنوانسيون است، توجه آنرا نيز طبق بند 1 به اين شکايات جلب ميکند. در ظرف 6 ماه پس از وصول شکايات دولت متهم به تخلف، توضيحات کتبي و اظهاراتي مبني بر روشن نمودن موضوع و يا بهبودهائي که توسط آن کشور انجام گرفته است را به کميته ارائه خواهد داد. 4- کميته شکايات را بنا بر اين ماده و طبق اطلاعات روشن موجود که به نيابت فرد يا بوسيله عضو مربوط دريافت ميکند، مورد بررسي و رسيدگي قرار خواهد داد. 5- کميته به شکاياتي که از طرف فرد و بنا بر اين ماده دريافت ميکند، مورد رسيدگي قرار نخواهد داد مگر اينکه براي کميته محقق شود که: الف - موضوع شکايت در ارگانهاي بين المللي ديگر مطرح و مورد رسيدگي قرار نگرفته است. ب - فرد (شکايت کننده) از تمام اقدامات چاره جويانه در مراجع ذيصلاح داخلي نتيجه اي نگرفته است. همچنين در مواردي که طي طريق شکايت بنحو غير معقول طولاني گشته است و با کمک موثر بر فردي که طبق اين ميثاق قرباني خشونت شناخته ميشود، غير محتمل و بعيد بنظر رسد. 6- کميته در مواقع رسيدگي به شکايات دريافتي، بنابر اين ماده جلسات محرمانه تشکيل خواهد داد. 7- کميته نظرات خود را به دولت عضو مربوط و فرد(شکايت کننده) منعکس خواهد نمود. 8- مقررات اين ماده هنگامي قابل اجرا خواهد بود که پنج دولت عضو کنوانسيون اعلاميه هاي پيش بيني شده در بند اول اين ماده را داده باشند. اعلاميه هاي مذکور توسط دولت عضو، نزد دبير کل سازمان ملل به امانت سپرده خواهد شد. دبير کل سازمان ملل، رونوشت آنرا براي ساير دولتهاي طرف ميثاق ارسال خواهد داشت. اعلاميه ممکن است در هر زمان، بوسيله اخطاريه به دبير کل مسترد گردد، اين استرداد به رسيدگي هر مسئله، موضوع شکايتی که قبلا بموجب اين ماده ارسال شده بود، خللي وارد نمي کند. ماده بيست و سوم اعضاء کميته و کميسيونهاي مشاورين متخصص که بنا به ماده 21 بند 1(ه) انتصاب ميشوند، سزاوار برخورداري از امتيازات و مصونيتهائي در ماموريت هاي سازمان ملل، خواهند بود. اين موارد در قسمتهاي مربوط به کنوانسيون و بر اساس امتيازات و مصونيتهاي سازمان ملل قرار خواهد گرفت. ماده بيست و چهارم کميته بموجب اين کنوانسيون، فعاليتهاي خود را در يک گزارش سالانه تقديم دولتهاي عضو و مجمع عمومي سازمان ملل متحد خواهد نمود. قسمت سوم ماده بيست و پنجم 1- اين کنوانسيون براي امضاء تمام دولتها مفتوح است. 2- اين کنوانسيون موکول به تصويب دولتها استاصلاح \" تصويب\" در پيمان نامه ها و پروتکل هاي بين المللي، به اين معنا است که تصويب بايد طبق قانون اساسي و يا مراجع صلاحيت دار مثل مجلس شورا و در داخل کشور، انجام شود اسناد تصويب ها يا الحاق، نزد دبير کل سازمان ملل به امانت سپرده خواهد شد. ماده بيست و ششم اين کنوانسيون براي الحاق تمام کشورها به آن مفتوح خواهد بود. الحاق دولتها بوسيله سند الحاق که نزد دبير کل سازمان ملل سپرده خواهد شد، صورت ميگيرد. ماده بيست و هفتم 1- اين کنوانسيون 30 روز پس از سپرده شدن بيستمين سند تصويب يا الحاق نزد دبير کل سازمان ملل متحد، قدرت اجرائي پيدا خواهد کرد. 2- براي هر دولتي که پس از سپرده شدن بيستمين سند تصويب يا الحاق، اين کنوانسيون را تصويب کند و به آن بپيوندد، کنوانسيون 30 روز بعد از تاريخ سپرده شدن سند تصويب يا الحاق آن دولت، قدرت اجرائي ( براي آن دولت) پيدا خواهد کرد. ماده بيست و هشتم 1- هر دولتي ممکن است در زمان امضاء يا تصويب اين کنوانسيون يا الحاق، اعلام دارد که صلاحيت کميته را براي (وظائفي که) در ماده 20 ارائه شده است، به رسميت نمي شناسد. 2- هر دولت عضوي که شرط و حق محفوظي را در ارتباط با بند 1 اين ماده قائل شده است، در هر زمان ميتوان آنرا بوسيله نوشتن يادداشت به دبير کل سازمان ملل متحد، استرداد کند. ماده بيست و نهم 1- هر دولت عضو اين کنوانسيون ميتواند اصلاحيه اي به آن، پيشنهاد کند و متن آنرا نزد دبير کل سازمان ملل بسپارد. دبير کل هر طرح اصلاحي پيشنهادي را براي دولتهاي عضو اين ميثاق ارسال خواهد داشت و از آنها درخواست خواهد کرد که به او اعلام دارند آيا با تشکيل کنفرانسي از دولتهاي عضو بمنظور رسيدگي و گرفتن راي در باره طرحهاي پيشنهادي موافق هستند؟ در صورتيکه حداقل يک سوم دولتهاي عضو خواهان تشکيل چنين کنفرانسي باشند، دبير کل کنفرانس را تحت نظر و توجهات سازمان ملل تشکيل خواهد داد. هر اصلاحي که مورد قبول اکثريت دولتهاي حاضر عضو و راي دهنده در کنفرانس قرار گيرد، بوسيله دبير کل به تمام کشورهاي عضو براي پذيرفتن، ارسال خواهد شد. 2- اصلاحيه پذيرفته شده با توجه به بند 1 اين ماده، هنگامي قدرت اجرائي پيدا خواهد کرد که دو سوم دولتهاي عضو اين کنوانسيون، به دبير کل سازمان ملل متحد اطلاع دهند که آنها بر طبق قانون اساسي خودشان آنرا پذيرفته اند. 3- وقتي مفاد اصلاحي قدرت اجرائي پيدا کردند، براي دولتهاي عضو که آنرا پذيرفته اند، لازم الاجرا ميگردد. ديگر کشورهاي عضو به مقررات اين کنوانسيون و هر گونه اصلاحاتي که پذيرفته اند، ملزم خواهند شد. ماده سي ام 1- هر مشاجره و اختلافي که بين دو دولت عضو و يا بيشتر در مورد تفسير يا کاربرد اين کنوانسيون بوجود آيد و آنها نتوانند اين اختلاف را طي مذاکرات بين خود حل نمايند، با درخواست يکي از آنها اين اختلاف به (هيئت) داوري وحکميت واگذار خواهد شد. اگر پس از 6 ماه يعني از زمانيکه درخواست به هيئت واگذار شده است، دولتها قادر به پذيرفتن راي هيئت حکميت نيستند، هر کدام از طرفين موضوع ميتوانند اين اختلاف را به دادگاه دادگستري بين المللي ارجاع دهند. 2- هر دولتي ميتواند در زمان امضاء اين کنوانسيون يا الحاق آن اعلام دارد که خود را موظف به اجراي بند 1 اين ماده نمي داند. دولتهاي عضو ديگر با احترام به هر کشوري که اين حق و شرط را براي خود محفوظ داشته اند، خود را موظف به اجراي بند 1 اين ماده، در مورد آن کشور نمي دانند. 3- هر دولت عضوي که شرط و حق محفوظي را در ارتباط با بند 2 اين ماده قائل شده است، در هر زمان مي تواند آنرا بوسيله يادداشت به دبير کل سازمان ملل متحد، مسترد کند. ماده سي و يکم 1- يک دولت عضو ميتواند در هر زمان اين کنوانسيون را از طريق يادداشت کتبي به دبير کل سازمان ملل، فسخ نمايد و خروج خود را از اين کنوانسيون ( که در واقع عدم تعهد خود به آن است) را اعلام دارد. يکسال پس از دريافت اين يادداشت به دبير کل انصراف و خروج قطعي و لازم الاجرا خواهد شد. 2- اين فسخ و انصراف، تاثيري بر تعهدات دولت عضو نسبت به اعمالي که قبل از تاريخ لازم الاجرا شدن خروج انجام داده است، نخواهد داشت و مانع ادامه رسيدگي کميته که قبل از آن تاريخ شروع شده، نمي شود. 3- پس از تاريخ لازم الاجرا شدن خروج از کنوانسيون، کميته ديگر نسبت به دولت خارج شده، رسيدگي اي را انجام نخواهد داد. ماده سي و دوم 1- دبير کل سازمان ملل متحد تمام دولتهاي عضو سازمان ملل و دولتهائي که اين کنوانسيون را امضاء کرده اند و يا به آن پيوسته اند را مطلع خواهد کرد که : الف: امضاء ها، مصوبات (اسناد تصويب) و الحاق ها را بنا بر ماده 25 و 26 ب: تاريخ به اجرا درآمدن اين کنوانسيون طبق ماده 27 و تاريخ لازم الاجراي اصلاحات طبق ماده 29 ج: انصراف و فسخ دولتها طبق ماده 31 ماده سي و سوم 1- متنهاي عربي، چيني، انگليسي، فرانسه، روسي و اسپانيائي اين کنوانسيون، داراي اعتباري يکسان مي باشند و آنها نزد دبير کل سازمان ملل متحد به امانت سپرده خواهند شد. 2- دبير کل سازمان ملل متحد رونوشت گواهي شده اين کنوانسيون را براي تمام کشورها ارسال خواهد داشت. مترجم : ن. نوريزاده (سام.آ
)افزایش میزان طلاق در ایران بدلیل نابسامانی های قوانین هوادار حقوق مطلق برای مردان از دید یک حقوقدان در سالهای اخیر میزان طلاق در ایران افزایش یافته است. حقوقدانان می گویند یکی از راه های عملی برای پیشگیری از طلاق تغییرات جدی در قوانین موجود است که به مرد حق طلاق یک طرفه می دهد. فریده غیرت حقوقدان در مصاحبه با رادیو فردا می گوید: با کمال تاسف این اشکالات در قوانین ما وجود دارد. مساله طلاق با قوانین ما که اختیار مطلق با مرد است مشکل بزرگی را ایجاد کرده که من با اصلاحش مخالفم من با تغییرش موافقم. قانون حمایت خانواده که در سال 1346 تصویب شد به تایید مراجع مذهبی رسیده بود. چیزی نیست که به موازین اسلامی بی توجه باشد. آنجا می گوید طلاق با دادگاه است که یک شخص ثالث بیطرف است. شیرین فامیلی (رادیو فردا): عشرت شایق نایب رئیس فراکسیون زنان مجلس از بی توجهی مسئولان دولتی به وضعیت نابهنجار زنان بی سرپرست خانواده انتقاد کرد و گفت عوارض کمبود بودجه نباید متوجه زنان سرپرست خانوار باشد. به گفته وی زنان سرپرست خانوار فقیرترین افراد جامعه اند. وی می گوید سازمانهای مسئول نمی توانند به بهانه کمبود اعتبار از مسئولیت خود در برابر این قشر شانه خالی کنند. در هفته های اخیر طرحی که مسئولان آنرا مبارزه با بدحجابی می خوانند در برخی از استانها و شهرستانها به اجرا گذاشته شده است. فرمانده انتظامی استان گلستان اعلام کرد مرحله سوم این طرح در استان گلستان آغاز شده است. در این مرحله به گفته مسئولان با بدحجاب ها اقدامهای برخوردی صورت می گیرد که شامل مجازات شلاق و زندان خواهد بود. در سالهای اخیر میزان طلاق در ایران افزایش یافته است. حقوقدانان می گویند یکی از راه های عملی برای پیشگیری از طلاق تغییرات جدی در قوانین موجود است که به مرد حق طلاق یک طرفه می دهد. کیانوش فرید (رادیو فردا): شما خانم غیرت بعنوان یک حقوقدان بگویید از نظر سازوکار حقوقی و قانونی آیا نکاتی وجود دارد که تکالیفی را ایجاد می کند برای زن و شوهر ها که با زندگی امروز منافات دارد؟ فریده غیرت: با کمال تاسف این اشکالات در قوانین ما وجود دارد. این اختیار مطلق مرد در طلاق مشکلاتی را ایجاد کرده که ما عواقبش را می بینیم. دختر ها برای اینکه حق طلاق ندارند در مقابل حق مطلق مرد، هنگام عقد مهرهای سنگینی بعنوان تضمین خوشبختی خودشان در نظر می گیرند. بمرور در ا ثر بروز نابسامانیها در زندگی های زناشویی مهرهای سنگین مطالبه می شود و مردها که پرداختش امکان پذیر نیست راهی زندان می شوند. مساله طلاق با قوانین ما که اختیار مطلق با مرد است مشکل بزرگی را ایجاد کرده که من با اصلاحش مخالفم من با تغییرش موافقم. قانون حمایت خانواده که در سال 1346 تصویب شد به تایید مراجع مذهبی رسیده بود. چیزی نیست که به موازین اسلامی بی توجه باشد. آنجا می گوید طلاق با دادگاه است که یک شخص ثالث بیطرف است. برای تغییر قوانین وجود بستر مناسب و نیاز به تغییر کافیست. این نیاز محسوس است و این نیست که تنها چهار حقوقدان آنرا مطالبه می کنند. آمار طلاق در سال۸۰ ۱۳درصد افزايش يافت گروه اجتماعي ـ آمارطلاق درسال۸۰ نسبت به سال قبل بيش از سيزده درصد افزايش يافت. بنا به گزارش سازمان ثبت احوال، آمار طلاق درسال۸۰ نسبت به سال قبل از آن ۱۳
/۴۱ درصد افزايش نشان مي دهد. اين درحالي است كه آمار ازدواج نسبت به سال قبل ۳۵دهم درصد كاهش را نشان مي دهد. آمار فوت سال۸۰ نيز نسبت به سال قبل بيش از ۷درصد افزايش را نشان مي دهد درحالي كه آمار ولادت تنها يك و نيم درصد افزايش داشته است. بنا به همين گزارش شهرهاي كرمان با ،۴۴ يزد با ۳۶ و زنجان و چهارمحال و بختياري با ۳۵درصد به ترتيب بيشترين آمارطلاق را داشته اند. اين درحالي است كه بيشترين ازدواج با ۲۹درصد در ايلام و كمترين ازدواج با منفي ۱۰درصد در يزد صورت گرفته است. بنابر آمار موجود بيشترين ولادت با ۱۷/۵درصد و كمترين ولادت با منفي ۴درصد در سيستان وبلوچستان بوده است و كمترين فوت با منفي ۴۷درصد در استانهاي چهارمحال و بختياري و گيلان رخ داده است خراسان ازنظر آمارطلاق مقام دوم را داراست • اين استان ازنظرتعداد زنان بي سرپرست مقام اول را دارد گروه اجتماعي ـ معاون اجتماعي بهزيستي خراسان گفت: خراسان ازنظر آمارطلاق در كشور پس از تهران مقام دوم را دارد. به گزارش ايرنا، رمضانعلي قادري افزود: هم اكنون ازهر هشت ازدواج در خراسان يك مورد به طلاق منجرمي شود و در تهران دربرابر هر پنج ازدواج، يك مورد طلاق صورت مي گيرد. وي اضافه كرد: معضل طلاق سبب شده كه روزانه پنج كودك بي سرپرست به بهزيستي معرفي شوند كه معناي آن اين است در هر چهار روز بايد يك مركز نگهداري بچه هاي بي سرپرست در خراسان احداث شود. وي گفت: اين استان ازنظر تعداد زنان و كودكان بي سرپرست، مقام اول كشور را دارد. در استان تهران ازدواج 11/2 و طلاق 5/12 درصد رشد کرد مديرکل ثبت احوال استان تهران گفت: طي 5 ماهه اول سال جاري درمقايسه با مدت مشابه درسال قبل دراستان تهران ، آمارازدواج 11/2 درصد وآمارطلاق نيز 5/12 درصد افزايش داشته است. سيد احمد قشمي به مهر گفت: براساس آمار5 ماهه اول امسال 79 هزارو642 مورد ولادت ، 24 هزارو852 مورد فوت ، 49 هزارو29 مورد ازدواج و10 هزارو248 مورد طلاق درثبت احوال استان تهران به ثبت رسيده است.وي با اشاره به آمارثبت احوال استان تهران درسال گذشته ، خاطرنشان کرد: در5 ماهه اول سال 84 ، ميزان ولادت هاي ثبت شده 80 هزارو 186 مورد ، فوت ها 22 هزارو 868 مورد ، تعداد ازدواج هاي ثبت شده 48 هزارو 16 مورد وتعداد طلاق هاي به ثبت رسيده 9 هزارو 113 مورد بوده است. مديرکل ثبت احوال استان تهران درمقايسه آمار ثبت احوال استان تهران براي 5 ماهه اول سال جاري با مدت مشابه آن درسال قبل، اظهارداشت: براساس آمارموجود درسال جاري ومقايسه با آن 5 ماهه اول سال 84، 68/0 درصد درولادت ها، 7/8 درصد درآمار فوت ها، 11/2 درصد درتعداد ازدواج ها و5/12 درصد آمارطلاق ها دراستان تهران تغييرنشان داده مي شود. بالاترين آمار طلاق ... بالاترين آمار طلاق در كشور به استان تهران تعلق گرفت . معاون دفتر امور آسيب ديدگان اجتماعي سازمان بهزيستي گفت: بيشترين آمارطلاق در كشور طي سال گذشته با 19 درصد در استان تهران ثبت شد.دكتر غلامرضا رضايي فر افزود: كرمانشاه با 14 و هفت دهم درصد, استان مركزي با 12 و 85 دهم درصد, كردستان با 12 و 84 دهم درصد و قم با 12 و هشت دهم درصد بعد از تهران بيشترين آمار طلاق را به خود اختصاص دادند.وي كمترين آمار ثبت شده طلاق را مربوط به استان ايلام با چهار درصد عنوان كرد درصد وقوع طلاق در سنین زیر 22 سال اتفاق می افتد تحقیقات انجام شده نشان می دهد 30 تا 35 درصد از وقوع طلاق در ایران در سنین زیر 22 سال اتفاق می افتد. دکتر انور صمدی راد جامعه شناس در گفتگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری مهر افزود: معمولا دختران و پسرانی که در سنین زیر 20 یا 22 سال ازدواج می کنند ، به علت نبود آموزش و آگاهی های لازم در این سنین زود تصمیم گرفته و اکثر ازدواجهای آنان از روی هوس صورت می گیرد. وی ادامه داد: جوانان گاهی برای کسب آزادی بیشتر و یا اجبار خانواده ، زودتر ازدواج می کنند. به همین دلیل با توجه به شرایط ، مشکلات جامعه و دشواریهای آن ، بعد از گذشت یک سال و یا حتی چندماه دچار بحران می شوند در این شرایط چنانچه نظارت و قوانین درست خانوادگی حاکم نباشد موجب شکست و طلاق می شود. این جامعه شناس تاکید کرد: در صورتی که چنینی ازدواج هایی منجر به طلاق نیز نشود ، مشکلات خانوادگی بیشماری در این گونه خانواده ها به وجود خواهد آمد. صمدی راد گفت: تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده نشان دهنده رابطه میان سن ازدواج پایین و افزایش آمارطلاق است. البته ازدواج در سنین بالای 47 سال نیز یک سری مشکلات خاص خود را دارد که در این دوره از زندگی نیز خانواده ها دچار آسیب ، تنش و مشکل می شوند. سرپرست مجتمع قضايي خانواده2: ملزم به رعايت آيين دادرسي مدني نيستيم دوري جوانان ازمعنويت آمارطلاق را بالابرده است سرپرست مجتمع قضايي خانوادهي 2، اطالهي دادرسي در پروندههاي خانوادگي را مفيد دانست و گفت كه در بسياري از موارد اطالهي دادرسي سبب ميشود كه اختلافات خانوادگي برطرف شود به همين دليل قضات، صدور حكم را به جلسات دوم و سوم موكول ميكنند. عباس صادقي در گفتوگو با خبرنگار حقوقي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، اظهارداشت: طبق قانون، دادگاههاي خانواده جزو دادگاههاي ويژه هستند و قضات آن نيز بايد از قضاتي باشند كه براي صدور حكم دعاوي خانوادگي صلاحيت داشته باشند زيرا بعضي از دعاوي خانوادگي مانند فسخ نكاح آنچنان داراي اهميت است كه قاضي فقط در صورتي ميتواند به اين پروندهها رسيدگي كند كه از جانب رييس قوهي قضاييه ابلاغيهي ويژه داشته باشد. اين امر به علت مهم بودن مسايل خانوادگي و اهميتي است كه قانونگذار براي مسايل خانوادگي و بنيانهاي خانواده قائل شده است. وي، دربارهي مهمترين دعاوي مطرح در دادگاه خانواده، گفت: طبق قانون، دادگاههاي خانواده به دعاوي مربوط به طلاق، نفقه، تمكين، فسخ نكاح، حضانت، ملاقات فرزند، مطالبهي جهيزيه و دعاوي مربوط به نسب رسيدگي ميكنند اما اهم دعاوي كه با آن سر و كار داريم دعاوي مربوط به طلاق و مطالبهي مهريه و نفقه است ولي نميتوان گفت دعاوي طلاق هميشه زيادتر از ديگر دعاوي است بلكه گاهي اوقات دعاوي ساده به طلاق منتهي ميشود؛ فرضا زوجه در ابتدا براي مطالبهي مهريه يا عدم تمكين به دادگاه خانواده رجوع ميكند اما در نهايت اين امر پلهي اوليهاي ميشود تا زوجه به طلاق نزديكتر شود و شكايت اوليه به جاي اينكه نتيجهي مثبت داشه باشند نتيجه معكوس ميدهد. سرپرست مجتمع قضايي خانوادهي 2، در پاسخ به اين سوال كه در دادگاههاي خانواده از چه منابع حقوقي و قانوني استفاده ميشود، اظهار داشت: دادگاهها ملزم نيستند كه در دعاوي خانواده آيين دادرسي مدني را رعايت كنند اما مواردي پيش ميآيد كه چارهاي جز رعايت آيين دادرسي مدني نيست از جمله مباحث مربوط به اجراي احكام مدني، دستور توقف و ساير مواردي كه گاهي ما را نيازمند ميكند كه اصحاب دعوا را به رعايت آيين دادرسي مدني دعوت كنيم. وي، دربارهي چگونگي تشخيص احكام و قوانين حاكم و نسخ شده در موضوعات مربوط به خانواده اظهارداشت: قوانين پس از تصويب از طريق روزنامه رسمي به اطلاع عموم ميرسد؛ در اين راستا قضات و وكلا بايد دائما اين منابع را مطالعه كنند و قوانين ناسخ و منسوخ را بشناسند. علاوه بر اين قضات بايد در جلساتي كه ميگذارند قوانين را هم با هم به شور گذاشته و قوانين منافي يكديگر را به قانونگذار معرفي كنند. صادقي خاطرنشان كرد: در تصميمات قضايي مسالهي مهم اين است كه قانونگذار تا حد ممكن وقتش را صرف مطالعهي قوانين، نظريات قضايي و آراي وحدت رويه كند زيرا اين مسايل باعث ميشود كه قاضي به صورت پختهتر راي خود را صادر كند. سرپرست مجتمع قضايي خانواده2، دربارهي اظهارنظر برخي كه قانون حمايت از خانواده را متعلق به رژيم سابق و منسوخ ميدانند اظهارداشت: قوانين فعلي جامعه منطبق با قوانين اسلام است و هر مورد از آنها كه با قوانين فقهي و شرعي مغايرت داشته باشد، شوراي نگهبان آنها را رد كرده است. قوانيني كه در حال حاضر موجود است نظراتي است كه مجلس ارائه داده و شوراي نگهبان آنها را تصريح كرده است؛ اگر چه برخي از قوانين فعلي متعلق به رژيم سابق است اما قوانيني است كه همانند ساير قوانين منافي فقه و شرع نيست بهخصوص قوانيني كه مربوط به دعاوي خانوادگي است و الزاماً با منابع فقهي تطبيق داشته باشد. وي، دربارهي برخي از قوانين مانند قانون ازدواج در قانون حمايت از خانواده كه عيناً با يك محتوا در 2 جا و 2 عنوان مطرح و تصوب شده است، گفت: اين موارد به ندرت پيدا ميشود گاهي ممكن است اصلاحاتي در قانون به وجود آيد كه در قانون گذشته نبوده و قانونگذار بر اساس نيازي كه احساس كرده قانون جديد را وضع كرده و با عنوان جديد در جاي ديگر مطرح كرده است احياناً اگر مواردي وجود دارد كه قوانين سابق منسوخ اعلام نشده است قضات بايد با اطلاعاتي كه دارند از قوانين منسوخ استفاده نكنند. سرپرست مجتمع قضايي خانوادهي 2 در پاسخ به سوالي كه آيا تا به حال با اغفال قضات از جانب افراد سودجو و غير متعهد مواجه بودهايد؟ اظهار داشت: گاهي اوقات اين مسايل بر اساس احكام صادره از جانب دادگاه و صحبتهايي كه خارج از دادگاه صورت ميگيرد مطرح ميشود. بر فرض مثال در جلسات دادگاه به علت كم بودن وقت و ازدحام جمعيت شايد طرفين دعوا فرصت براي دفاع از خود نداشته باشند؛ به همين دليل فرض بگيرند كه قاضي به درستي حكم صادر نميكند يا اعمال نفوذي بر قاضي شده است. در عين حال در كنار اين افكار گاهي ممكن است اين مساله صورت گيرد و بر شدت سوءظنها بيفزايد. در هر صورت دستگاه قضايي براي مقابله با چنين مواردي تشكيلات نظارتي گستردهاي را تدارك ديده است و تحت هيچ شرايطي به قضات اجازه نميدهد كه حقوق مردم را تضييع كنند. وي، اطالهي دادرسي را در رسيدگي به پروندههاي خانواده مفيد تلقي كرد و گفت: در برخيپروندهها رسيدگي به شكايت و انجام تحقيقات به طول ميانجامد و سبب اطالهي دادرسي ميشود. بيشتر شكايت مردم از دادگاهها نيز به خاطر اطالهي دادرسي است در حاليكه رسيدگي به شكايات دادگاههاي خانواده به نحوي است كه نميتوان به سرعت حكم آن را صادر كرد و شايد با اطالهي دادرسي مشكلات طرفين از بين برود. براي همين اكثر قضات صدور حكم را به جلسات دوم و سوم موكول ميكنند تا مانع از همپاشيدگي خانواده شود چرا كه جدا شدن يك زن و شوهر در آينده مشكلات بسيار زيادي براي زوجين و فرزندان آنها به بار ميآورد و جامعه بايد سالها تاوان جدايي زن و شوهر را بدهد. سرپرست مجتمع قضايي خانواده2، دربارهي زندان رفتن مردان براي نپرداختن مهريه و نفقه معتقد است كه اين قانون بر اساس فقه اسلام است كه فردي كه توانايي مالي دارد و بدهكار است بايد بدهي خود را بپردازد در غير اين صورت بايد تا زمان پرداخت بدهي و دين خود بازداشت شود. با وجود اين قانون شاهد هستيم كه بسياري از مردان، توانايي پرداخت حق زن را دارند ولي براي ندادن حق زن تمام اموال خود را به كس ديگري منتقل ميكنند يا اينكه با اطاله و كشدادن مسايل در دادگاه قصد دارند كه زن را خسته كنند تا از مهريهاش بگذرد، در اين شرايط بايد مرد بازداشت شود. در مقابل چنين افرادي، مرداني نيز وجود دارند كه واقعا توانايي پرداخت مهريه را ندارند كه بازداشت چنين افرادي منفعتي براي زن ندارد و چه بهتر كه بازداشت نشوند. صادقي، احكام دادگاههايي را در كشور قابل اجرا دانست كه با آنها قرارداد بينالمللي متقابل امضا شده باشد و افزود: در اين كشورها در صورتيكه حكمي صادر شود فرد ميتواند با رجوع به كنسولگري ايران در همان كشور حكم صادره را تاييد و ثبت كند و حكم صادره در ايران در اسناد رسمي فرد گنجانده ميشود در نتيجه ايراني مقيم خارج از كشور ميتواند در محل اقامت خود ازدواج كنند يا طلاق بگيرند؛ از نظر شرعي نيز كساني وجود دارند كه احكام شرعي را صادر ميكنند. وي، مشكل اصلي دادگاههاي خانوادهي 2 را با توجه به اينكه در شمال شهر واقع شده بشتر مشكلات اجتماعي و فرهنگي برشمرد و افزود: متاسفانه جوانان از معنويات دور شدهاند و همين مساله باعث شده كه آمار طلاق بالا برود. سرپرست مجتمع قضايي خانواده2 ادامه داد: در حال حاضر دو نفر كه يكديگر را ميبينند قصد دارند به هر نحوي كه شده با هم ازدواج كنند و فكر عواقب بعدي را نميكنند، متاسفانه خانوادههاي آنها نيز در اين زمينه به آنها كمك نميكنند، علاوه بر اين، والدين با قراردادن همهي امكانات در اختيار فرزندانشان مانع ميشوند كه فرزندانشان با سختيهاي زندگي آشنا شوند در نتيجه هنگاميكه آنها با يك مشكل مواجه ميشوند سريعاً به دادگاه خانواده رجوع ميكنند. صادقي، درپايان به جوانان توصيه كرد كه به دادگاهها مراجعه كنند نه براي شكايت بلكه براي عبرتگيري و اگر در مواردي براي شكايت به دادگاه خانواده مراجعه كردند در هنگام ارائهي دادخواست فكر عواقب بعدي كار خود باشند. بررسي علل افزايش طلاق در جامعه گزارش از: آرزو جاودانيبخش اول مشهد - خبرگزاري جمهوري اسلامي:چند كارشناس امور اجتماعي در مشهد معتقدند كه بحث طلاق ابعاد مختلفي دارد اما مهمترين عامل آن عدم تفاهم بين زوجين است.آنها ميگويند: سه تا پنج سال اول زندگي مشترك زوجهاي جوان،مقطعي حساس براي شكلگيري يك خانواده است ،بنابراين داشتن برنامههاي فرهنگي و آگاهي بخش براي جلوگيري از افزايش ميزان طلاق در جامعه بسيار موثر و حياتي است.برخي از اين ديدگاههاي كارشناسانه در سخنان افراد منتظر در دادگاه خانواده مشهد بخوبي مشاهده ميشود.ساعت، 9 صبح را نشان ميدهد و راهروهاي دادگاه خانواده مشهد تقريبا شلوغ و پرازدحام است.در چهره افراد، نوعي اضطراب و نگراني همراه با انتظارديده ميشود، اكثرا در حال عبور و مرور و بقيه در حال انتظار براي رسيدن نوبت شان هستند.در نزديكي يكي از اطاقها بر روي صندلي زن جواني همراه با كودك سه سالهاي نشسته است و در پاسخ به علت حضورش ،ميگويد: ميخواهم به دليل اعتياد همسرم از او جدا شوم.وي ادامه داد: كاري به او نميدهند و به همين دليل گذران زندگي براي من و فرزندم سخت شده است،بنابراين ناچارم از او جدا شوم و به خانه پدرم بازگردم.وقتي در مورد سرنوشت كودك سه سالهاش پرسيدم، گفت: پدر نداشتن بهتر از داشتن پدري معتاد است كه توان تقبل هزينههاي زندگي را ندارد.در صحبت با يك زن جوان ديگر وي درباره علت درخواست جدايي از همسرش مي گويد: حدود 8 ماه است كه زندگي مشتركم را شروع كردهام ولي با كمال تعجب اخيرا متوجه شدم كه شوهرم همه چيز را درباره شغل و تحصيلاتش به من دروغ گفته است.وي گفت: توان ادامه زندگي با او را ندارم، شايد اگر از اول حقيقت را مي گفت زندگي با او برايم راحت تر بود.همچنين يك مرد 45 ساله در پاسخ بهاينكه علت جدايي او از همسرش چيست؟گفت: من و همسرم به صورت توافقي از هم جدا ميشويم زيرا در طول 23 سال زندگي مشترك به اين نتيجه رسيدهايم كه ما از اول هم براي يكديگر ساخته نشده بوديم.او ادامه داد: داراي دو فرزند هستيم كه هر دوي آنها به سن قانوني رسيدهاند و ميتوانند از بين ما يكي را انتخاب كنند.وي در پاسخ به اينكه آيا براي حل مسئله به مراكز روانشناسي مراجعه كردهاند يا خير، گفت: فكر ميكنم من و همسرم به سني رسيده باشيم كه بتوانيم براي مشكلات مان بهترين راهحل را پيدا كنيم.او ادامه داد: به نظر من مراكز مشاوره توان حل پايهاي مشكلات را ندارند و به عبارتي از نظر من افرادي مثل ما كه سابقه سالها زندگي مشترك را دارند بهتر صلاح خود را ميدانند.همچنين درمصاحبه باافراد ديگر اكثرا عدم داشتن تفاهم، دخالتهاي ديگران، فشارهاي اقتصادي، اعتياد و ديگر مسائل را مطرح ميكنند.اين توصيفها تنها گوشهاي از آن چيزي بود كه هر روز در راهروهاي دادگاه خانواده به چشم ميخورد، عمدهترين پرسش اين است كه چه عامل يا عواملي به وجود آورنده اين وضعيت است؟چرا انسجام و همبستگي خانوادههاي قديم كه نمونههايي از آن هنوز قابل مشاهده است در زندگي زوجهاي جوان به سختي يا اصلا يافت نميشود.عواملي همچون فشارهاي اقتصادي و بالا رفتن هزينههاي زندگي، فشارهاي رواني، عدم داشتن تفاهم، اعتياد، بالا رفتن توقعات، ازدواج بخاطر ظواهر، افزايش غير معقول مهريه و غيره در بروز اين پديده رو به افزايش نقش دارند.آيا در بالا رفتن آمار طلاق شرايط اجتماعي يانقص قوانين و اشكال در اجراي قانون مربوطه موثر است؟آيا نياز به تصويب قوانين جديد و فرهنگسازي در سطح جامعه احساس نميشود تا دولت و نمايندگان مجلس اقدامي در اين زمينه انجام دهند.در همين رابطه يك زن ميانسال كه داراي پنج فرزند ميباشد گفت: به نظر من ظهور جدايي، كه اغلب در ميان زوجهاي جوان مشاهده ميشود، معلول تنها يك علت نيست. «عفت عسگري» ادامه داد: وجود چشم و هم چشمي، افزايش هزينههاي زندگي و عدم درك متقابل، فشارهاي عصبي و كاهش روابط احساسي در ميان زوجين و در مواردي دخالتهاي نابجاي والدين و حمايت و پشتيباني از فرزندشان از عمده دلايل فروپاشي كانون گرم و صميمي خانواده ميباشد.وي ضمن اينكه نقش صداو سيما را در بروز وحل اين مسئله موثر دانست اظهار داشت: بهاعتقاد من ارائهآموزشهاي لازم از جانب والدين و كمكهاي فكري و فرهنگي روانشناشان و همچنين قوانين سخت و دست و پاگير ميتواند در كاهش اين پديده تاثير شايان توجهي داشته باشد.در همين رابطه سرپرست مركز اورژانس و كاهش طلاق مشهد در گفتگو باخبرنگار خبرگزاري جمهوري اسلامي در پاسخ به اينكه آيا طلاق يك معضل اجتماعي ميباشد، گفت: طلاق يك پديده اجتماعي است كه ناشي از عوامل مختلف فردي و اجتماعي است.دكتر «جواد حسيني» افزود: نميتوان گفت طلاق يك آسيب اجتماعياست اما اين پديده ميتواند معلول بروز عواملي باشد كه مولد آسيبهاي اجتماعي هستند.وي ضمن يادآوري اين مطلب كه در شرع مقدس،طلاق بهعنوان آخرين راهحل شناخته شده است، گفت: اين پديده در مواردي كه جامعه درحال گذار قرار ميگيرد بيشتر به چشم ميخورد، براي مثال تغيير از جامعه سنتي به جامعه مدرن يا جامعه صنعتي و يا پيشرفت تكنولوژي و در نتيجه افزايش توقعات، موجبات بروز اين پديده را فراهم ميآورد.حسيني با تاكيد بر اينكه زماني كه آمارطلاق از حد قابل توجيه بالاتر برود نگرانكننده است، اظهار داشت: بيش از 90 درصد آسيبها و مشكلات را بايد ناشي از كاركرد خانواده دانست.وي گفت: بيشترين ريسك جدايي در سالهاي اوليه به ويژه در پنج سال اول زندگي ميباشد كه در صورت رفع مشكلات موجود در اين دوران، زوجين به ثبات نسبي رسيده و كمتر دچار اين پديده ميشوند.حسيني ضمن اشاره به طرح مجلس مبني بر اينكه تعيين مقدار مهريه بايد ضمانت مالي و پشتوانه مالي براي پرداخت داشته باشد، گفت: بايد توجه داشت كه مهريه را از نظر قانوني نميتوان محدود كرد و به نظر من اين طرح اعتماد و اطمينان كافي را به زنان ميدهد و همچنين جلوي مهريههاي بيرويه و غير معقول را ميگيرد.اين روانشناس ضمن تاكيد بر اينكه طلاق را مطلقا نبايد زيرسؤال برد، گفت: در شرايطي وضعيت ارتباطي زوجين جدايي را ايجاب ميكند، زيرا تحت اين شرايط ادامه زندگي آسيبهاي بيشتري را براي افراد در بر خواهد داشت.حسيني ضمن اشاره به اينكه پيشگيري را در سه سطح قبل از بروز اختلاف، در زمان بروز اختلاف و بعد از تحقق طلاق پيگيري ميكنيم، اظهار داشت: درپيشگيري اوليه يعني قبل از بروز اختلاف، آموزشهايي را قبل و بعد از ازدواج ميدهيم تا افراد با آمادگي كامل وارد زندگي مشترك شوند.وي ادامه داد: درمرحله دوم يعني در بروز اختلاف اقدام به آموزش مهارتهاي كلامي، فردي و جنسي يا مهارتهاي همسرداري ميكنيم و اگر مسئله خاصي باشد از روشهاي حل مسئله سود ميبريم.سرپرست مركز اورژانس اجتماعي و كاهش طلاق مشهد با بيان اينكه زمان تحقق پيشگيري نوع سوم بعد از جدايي زوجين ميباشد، گفت: نبايد پس از جدايي، زوجين را به حال خود رها كنيم بلكه بايد براي آنها برنامههاي خاص داشته باشيم زيرا انسان در هر موقعيت جديدي نياز بهسازگاري مجدد دارد و لازم است در اين راستا توسط مسئولين امر برنامهريزي مناسبي انجام گيرد.وي در پايان ضمن تاكيد بر اينكه با بروز مشكل، هزينه درمان افزايش و ريسك موفقيت كمتر خواهد شد، گفت: در پيشگيري نوع دوم و سوم نميتوانيم از آسيبهاي تحميلي به جامعه جلوگيري كنيم بنابراين بهتر است كليه سرمايه خود را صرف ارائه آموزشهاي لازم در مرحله قبل از بروزاختلاف نماييم.همچنين معاون اجتماعي اداره بهزيستي استان خراسان رضوي در گفتگو با خبرنگار ايرنا پيرامون علل بروز طلاق اظهار داشت: براي بررسي دقيق تر علل اين پديده بايد به بررسي مجموعه علل قبل و بعد از ازدواج به طور جداگانه پرداخت.دكتر «رمضان علي قادري» با استناد به آمار به دست آمده از سه ماهه سوم سال 83 گفت: فرآيند ازدواج بايد به صورت منطقي و همراه با مطالعه دقيق و شناخت كافي باشد زيرا در ازدواجهايي كه از طرقي همچون آشنايي در خيابان و يا از طريق اينترنت صورت ميگيرد، مسلما نميتوان از آن زندگي با دوامي را انتظار داشت.وي ضمن تاكيد بر لزوم ارائه آموزشهاي قبل از ازدواج گفت: آموزش به جوانان پيرامون اينكه در انتخاب خود چه متغيرهايي را بايد در نظر بگيرند و همچنين ارائه آموزشهاي روانشناختي، حقوقي، كنترل جمعيت و غيره بسيار موثر خواهد بود.قادري با اشاره به طرح «نيكبختي همسران جوان» كه با همكاري اداره بهداشت، سازمان بهزيستي و فرمانداري مشهد تهيه شدهاست، افزود: اين طرح كه هم اكنون لوح فشرده آن آماده ميباشد، حاوي يكسري آموزشهاي كاربردي براي زوجهاي جوان است.او با اشاره به آموزشهاي دو روزه مركز بهداشت اظهار داشت: به اعتقاد من اين ميزان كافي نيست و لازم است قبل از ازدواج افراد تحت «مشاوره ازدواج» نيز قرار گيرند.وي ادامه داد: به نظر ميرسد حتي بهتر است «مشاوره ازدواج» همانند برخي آزمايشهاي خون اجباري شود تا بتوان قبل از اتخاذ هر تصميمي از سلامت رواني و اجتماعي افراد آگاهي يافت.قادري عواملي همچون عدم داشتن تفاهم، اعتياد، دخالت ديگران، وضعيت اقتصادي و غيره را از جمله عوامل موثر بعد ازدواج معرفي كرد و گفت: از جمله مسائل قابل توجه در امر طلاق مبحث «نقشها» ميباشد زيرا بسياري از جوانان از نظر شخصيتي و رشد اجتماعي آمادگي ازدواج و ورود به زندگي مستقل و پذيرش نقش خانهداري و همسرداري را ندارند.وي ادامه داد: بالا رفتن تحصيلات در بين دختران و ضرورت تغيير وظايف و نقشها از نظر آنان، موجبات عدم تفاهم برسر وظايف زوجين را فراهم آورده است. «قادري» گفت: فقدان تفاهم بالاترين درجه اهميت را در بروز اختلافات و نهايتا جدايي به خود اختصاص داده است.وي افزود: بايد توجه داشت كه فقدان تفاهم ريشه در عدم توانايي برقراري ارتباط ميان زوجها دارد.وي با ابراز تاسف از اينكه ميانگين برقراري ارتباط بين زوجين در طول روز تنها نيم ساعت ميباشد، گفت: مشكل عمده نبود ارتباط و حتي تحت شرايطي با وجود داشتن ارتباط، گفتگو به شيوه غلط ميان طرفين است.وي بيان كرد: اين امر بهدليل عدم وجود هماهنگي ميان سه عنصر اصلي ارتباط يعني محتوا، گيرنده و فرستنده است.قادري ضمن بيان اينكه عدم تفاهم، دخالت ديگران و اعتياد بهترتيب سهعامل عمده در بروز اختلافات منجر به طلاق ميباشد، افزود: بر اساس آمار، بالاترين ميزان جدايي بين زوجها يك تا سه سال اول زندگي مشترك است.وي بيان كرد: در اين دوره با شروع زندگي به شكل جدي، شاهد برخورد انديشهها و روشها هستيم كه اگر با كمك و آموزش اين دوره طي شود، با كاهش چشمگير آمار طلاق مواجه خواهيم بود.وي گفت: خراسان رتبه سوم را از جهت ميزان طلاق پس از تهران و كرمانشاه در كشور با ميانگين 61/9 درصد در طي يك دوره پنج ساله به خود اختصاص داده است و خوشبختانه از اوايل امسال شاهد كاهش آمار طلاق در استان هستيم.وي افزود: دراين ميان، استانهايي همچون استان سيستان وبلوچستان و استان بوشهر پايينترين رتبه را در اين بخش به خود اختصاص دادهاند.معاون اجتماعي اداره بهزيستي استان خراسان رضوي افزود: خانواده يك نهاد اجتماعي است و از هم پاشيدگي آن به معناي مرگ جامعه است، زيرا اين وضعيت اثرات منفي و غير قابل جبراني در جامعه بر جاي ميگذارد.قادري با بيان اينكه در غرب تنها 25 درصد كل جمعيت داراي خانواده هستهاي ميباشند، درباره نتايج چنين روندي، اظهار داشت: افزايش كودكان بي سرپرست و بد سرپرست و سوء استفاده شغلي از زنان، افزايش بيماريهاي رواني و آسيبهاي اجتماعي و غيره از عمدهترين آثار جدايي و گسستگي در نهاد خانواده اينگونه جوامع است.وي افزود: بچههاي بجا مانده از اين جداييها عمدهترين مشكلات را مي توانند در آينده سبب شوند.وي بيان كرد: در ايران متاسفانه سازمان بهزيستي به دليل كمي بودجه، جوابگوي همه بچههاي بجا مانده از اين پديده اجتماعي نيست.ادامه داردتغييرات بدن مادر در بارداري تغييرات بدن مادر در بارداري با توجه به اينكه افراد خصوصيات جسمي و رواني متفاوتي دارند، تغييرات ناشي از بارداري نيز در خانمها فرق مي كند. مهمترين اين تغييرات عبارتند از: رحم و افزايش وزن مادر: رحم كه يك كيسه عضلاني و در حالت عادي به شكل يك گلابي است، در حاملگي با رشد جنين به تدريج بزرگتر مي شود تا حدي كه جنين، جفت و كيسه آب را در خود جاي مي دهد. در پايان سه ماهه اول بارداري، رحم به اندازه اي بزرگ است كه در معاينه توسط ماما يا پزشك ، لبه آن در پائين شكم لمس مي شود. در اين مدت وزن برخي از خانم ها ممكن است بعلت تهوع و استفراغ شديد اضافه نشده، حتي كاهش هم داشته باشد كه بعدها با تغذيه مناسب جبران مي شود به تدريج در سه ماهه دوم، با پيشرفت بارداري و بزرگ شدن رحم حاملگي براي اطرافيان نيز نمايان مي شود. در اواخر اين دوره رحم به قدري بزرگ است كه قسمت فوقاني آن را مي توان در بالاي ناف حس كرد. وزن اغلب خانمها در سه ماهه دوم 5-4 كيلوگرم و در سه ماهه سوم6-5 كيلوگرم(حدود500 گرم در هفته) اضافه مي شود.در پايان حاملگي بطور متوسط مادر حدود 13-9 كيلوگرم اضافه وزن خواهد داشت. خانم عزيز؛ در هر بار مراجعه به كاركنان بهداشتي تاريخ و وزن خود را در اين جدول يادداشت كنيد و در صورتي كه وزن گيري مناسب نداريد با كاركنان بهداشتي مشورت نموده و به توصيه هاي آنان عمل كنيد. پستان ها: در بارداري پستان ها به تدريج بزرگ و دردناك شده و برآمدگي هاي كوچك اطراف نوك پستان برجسته و هاله اطراف آن تيره رنگ مي شود و با رشد غدد شيري، پستان ها براي شيردهي آماده مي شود، از ماه پنجم به بعد ممكن است ماده زرد و شفافي از پستان خانم باردار ترشح شود. دراين موارد بايد فقط با آب ولرم نوك پستان را شستشو داد. خلق وخوي: در اوايل دوران بارداري همراه با شروع تغييرات ناشي از حاملگي، معمولاً تغييراتي در خلق وخوي و احساسات برخي از خانمها ديده مي شود كه امري طبيعي است. سه ماهه دوم كه بدن مادر به تغييرات ايجاد شده عادت مي كند، حالت تهوع صبحگاهي و ويار از بين رفته و مادر در وضعيت متعادلي قرار مي گيرد. از آنجائيكه حركات جنين نيز از سه ماهه دوم( حدود ماه پنجم) احساس مي شود اين دوره لذت بخش ترين مرحله حاملگي براي مادر است. در اواخر حاملگي مادر معمولاً بي حوصله و عجول است و زن و شوهر، هر دو در مورد زايمان و سلامت نوزاد نگران هستند.در اين دوره مادر و پدر مي توانند با متوجه كردن افكار خود به تهيه مقدمات تولد نوزاد اين نگراني ها راكاهش دهند. پوست: در حاملگي خطوط تيره رنگي روي شكم خصوصاً از ناحيه ناف بطرف پائين تركهائي در پوست شكم وگاهي پستان و رانها ظاهر مي شود كه بعلت تغييرات هورموني در بارداري بوده و طبيعي است. چرب نگهداشتن اين نواحي تا حدي از زياد شدن ترك هاي حاملگي جلوگيري مي كند. همچنين در صورت برخي خانمها، لكه هاي قهوه اي رنگ نامنظم ظاهر مي شود كه آنرا ماسك حاملگي مي گويند.معمولاً بعد از زايمان اين لكه ها ناپديد يا بسيار كم رنگ مي شود. برگرفته از كتابچه در انتظار تولد وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي دفتر سلامت خانواده و جمعيت اداره سلامت مادران
